'Stopzetten van concurrentie zorg levert 2 miljard op'

De aanleiding

Afgelopen maandag besteedde next.checkt aandacht aan de nieuwe PvdA-leider Diederik Samsom. We controleerden uitspraken die hij vorige week deed bij Pauw & Witteman. Eén daarvan kostte meer tijd om te checken: zijn stelling dat de zorg efficiënter kan worden ingericht als zorgverzekeraars elkaar niet meer beconcurreren. Hoeveel levert dat schrappen van die concurrentie eigenlijk op, wilde Jeroen Pauw weten. Waar zijn voorganger Job Cohen in zijn beginperiode dan weleens het antwoord schuldig bleef, gaf de Haagse veteraan Samsom prompt het antwoord: de onderlinge concurrentie tussen zorgverzekeraars stoppen, levert een besparing van „2 miljard per jaar” op, stelde hij. next.checkt controleert of dat klopt.

Interpretaties

Sinds de invoering van het nieuwe zorgstelsel in 2006 concurreren zorgverzekeraars in Nederland met elkaar. Namens hun klanten onderhandelen ze met ziekenhuizen over 70 procent van de behandelingen. In een poging de zorgkosten te drukken, kunnen voor nog meer ingrepen vrije prijzen worden ingevoerd – in de hoop dat de kwaliteit dan omhoog gaat en de kosten omlaag. VVD-minister Schippers van Volksgezondheid gelooft erin, maar de PvdA zet juist in op meer sturing door de overheid. Die ziet toe op de kwaliteit en stelt tarieven vast om de zorgkosten in toom te houden. De vraag is dus of het terugdraaien van de marktwerking inderdaad die 2 miljard euro per jaar bespaart die Samsom belooft.

En, klopt het?

Hoe komt Samsom aan die 2 miljard euro besparing als de concurrentie tussen zorgverzekeraars wordt teruggedraaid? Desgevraagd verwijst de PvdA-leider naar de ‘brede heroverwegingen’ die het vorige kabinet in 2010 liet uitvoeren. Ambtelijke werkgroepen zochten toen op allerlei beleidsterreinen naar mogelijkheden om miljarden te besparen. Het rapport over huisartsen en ziekenhuizen bespreekt twee varianten voor het inkopen van zorgbehandelingen. In de eerste variant komen er regionale zorginkoopkantoren die een vast budget krijgen. Dit is een variant zonder concurrentie tussen zorgverzekeraars, zoals Samsom wenst. Besparing, volgens de ambtenaren: 950 miljoen euro per jaar. De tweede variant kiest voor méér concurrentie tussen verzekeraars op de zorginkoopmarkt. Dit zou 1,1 miljard euro per jaar besparen.

Verder worden er nog losse aanvullende maatregelen onderzocht. Zo bepleit het rapport samenvoeging van meerdere bestaande instituten tot één nationaal instituut voor kwaliteit en transparantie in de zorg. Besparing: 530 miljoen euro per jaar.

Samsom redeneert als volgt: als je deze 530 miljoen optelt bij de 950 miljoen van de eerste variant (geen concurrentie), dan kom je al op bijna anderhalf miljard.

Maar die redenering gaat niet op. Want de besparing van 530 miljoen staat los van het opheffen van de concurrentie tussen de zorgverzekeraars. Ook als je die concurrentie vergroot, kun je deze besparing behalen. next.checkt komt dan ook niet verder dan een jaarlijkse besparing van 950 miljoen euro door het terugdraaien van de concurrentie tussen de zorgverzekeraars. Bovendien betoogt het rapport juist dat méér concurrentie tussen verzekeraars tot een nog grotere besparing leidt (namelijk 1,1 miljard).

En ook al zou Samsom gelijk hebben, dan mist hij bij de verwijzing naar dit rapport nog een half miljard om aan een jaarlijkse besparing van twee miljard euro te komen. „Die andere halve miljard behalen wij door in de langdurige zorg een stukje van de AWBZ over te hevelen naar de gemeenten”, aldus Samsom.

De AWBZ is de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten. Die garandeert alle Nederlanders een verzekering voor langdurige zorg en risico’s die niet individueel verzekerd kunnen worden (zoals revalidatie langer dan een jaar). Deze wet wordt nu nog uitgevoerd door zorgkantoren. Per 2013 wil het kabinet de zorgverzekeraars verantwoordelijk maken voor de AWBZ, terwijl de PvdA een grotere rol voor gemeenten wenst. Maar op dit moment is er helemaal geen sprake van concurrentie tussen zorgverzekeraars bij het aanbieden van zorg die wordt gefinancierd uit de AWBZ. Eventuele besparingen die Samsom denkt te behalen door gemeenten er deels verantwoordelijk voor te maken, hebben dan ook niets te maken met het stopzetten van de concurrentie tussen zorgverzekeraars.

Conclusie

Hoeveel het stopzetten van de concurrentie tussen zorgverzekeraars in Nederland oplevert, hangt af van het systeem dat er voor in de plaats komt. In 2010 is een variant berekend waarbij regionale kantoren de zorg inkopen en waarbij de concurrentie tussen zorgverzekeraars dus verdwijnt. Dit zou jaarlijks 950 miljoen euro kunnen besparen. Dat is aanzienlijk minder dan de 2 miljard euro die Samsom tijdens Pauw & Witteman noemde.

De andere besparingen waar Samsom zich op beroept (centralisatie van de zorg en hervorming van de AWBZ) hebben niks met het stopzetten van de concurrentie te maken. Bovendien, de variant met méér concurrentie tussen zorgverzekeraars levert volgens de doorberekening een nog grotere besparing op, namelijk 1,1 miljard euro per jaar. De cijfers die Samsom aanvoert om zijn uitspraak te staven, leveren dus juist het bewijs voor het tegendeel. We beoordelen zijn bewering daarom niet alleen als onwaar, maar plaatsen het in de buitencategorie: gebakken lucht.