Celstraf schrikt krakers af

Amsterdam hield gisteren zijn halfjaarlijkse ronde om kraakpanden te ontruimen. Dat gaat makkelijker sinds kraken strafrechtelijk verboden is.

Nederland, Amsterdam, 24-03-2012 Ontruiming van het kraakpand aan de Lauriergracht 73. De krakers hebben zich verzameld op bootjes in de gracht en maken daar muziek, de politie probeert ze me het waterkanon op de brug van het pand weg te houden. Op de achtergrond, met spandoek aan de gevel, het kraakpand waarvan de bovenste verdiepingen worden ontruimd. foto: Bram Budel Bram Budel

De krakers van de Amsterdamse Lauriergracht 73 wilden gisteren hun pand niet opgeven. Sommigen hadden zich met spandoeken in bootjes op de gracht verschanst. Anderen stonden op de uitkijk voor de ME. De gemeente had zes weken geleden al per brief aangekondigd: wie zijn sleutels niet vrijwillig inlevert, wordt zijn huis uitgezet. Maar de krakers van het donkergrijze grachtenpand gaven zich gisteren niet zonder slag of stoot gewonnen. Het waterkanon van de ME had geen afschrikkende werking.

Anderhalf jaar geleden, op 1 oktober 2010, werd de Wet kraken en leegstand van kracht, die kraken verbiedt. Sinds het kraakverbod heeft de gemeente Amsterdam 280 adressen ontruimd. Grote ontruimingsrondes van de politie, zoals die van gisteren, vinden halfjaarlijks plaats. Maar wat heeft het kraakverbod opgeleverd?

„Er is nu eindelijk duidelijkheid: kraken is per definitie strafbaar”, zegt Otto van der Bijl, persofficier van het OM in Amsterdam. Het kraakverbod heeft het werk van justitie makkelijker gemaakt, meent hij. „Waar vroeger ingewikkelde discussies plaatsvonden tussen krakers en de eigenaren, kunnen we nu gewoon overgaan tot ontruiming.”

Krakers die voor de eerste keer in aanraking komen met justitie krijgen doorgaans een boete van zo’n 700 euro. Anderen riskeren maximaal één jaar cel. Maar veroordelingen van krakers komen weinig voor, zegt Van der Bijl. „Als de politie aankomt, zijn de krakers meestal al weg.”

Een jaar zitten is „shit”, zegt kraker Rogier, die merkt dat de kraakbereidheid is afgenomen. Dat laatste bleek ook afgelopen weekend toen krakers, uit protest tegen de ontruimingsronde, vier panden in Amsterdam-Oost wilden bezetten. Op een geheime verzamelplek sprak Rogier tientallen jongeren toe: „Doe niet alleen mee voor de kick. Blijf alsjeblieft ook slapen, anders is het zinloos.” Zijn oproep had heel even effect. Enkele krakers bleven één nachtje slapen in de vier panden in Amsterdam-Oost. De volgende dag waren ze weg, omdat het gerucht ging dat het pand zouden worden ontruimd.

De Amsterdamse kraakbeweging, ooit de grootste van het land, is op sterven na dood, meent Eric Duivenvoorden, oud-kraker, socioloog en auteur van Een voet tussen de deur – geschiedenis van de kraakbeweging 1964-1999. Er kleven te veel risico’s aan kraken sinds het strafbaar is geworden, legt hij uit. „Daardoor is het steeds moeilijker om mensen te mobiliseren voor zo’n actie. Soms wil men nog wel meegaan als sympathisant, maar uiteindelijk slapen ze allemaal liever thuis.”

Is het tijdperk van het kraken dus voorbij? Nee, dat ook weer niet. Er zijn naar schatting nog altijd zo’n 300 kraakpanden in Amsterdam. Daarvan ontruimt de gemeente ieder half jaar enkele, maar er komen ook weer nieuwe kraakpanden bij. Hoeveel kraakpanden er in totaal precies zijn, weet de gemeente nog niet. „We zijn de panden nog aan het tellen”, zegt een woordvoerder van burgemeester Eberhard van der Laan. Ook over het effect van het kraakverbod kan de gemeente nog niets zeggen. De Amsterdamse driehoek (gemeente, politie en justitie) werkt aan een evaluatie van anderhalf jaar kraakverbod.

De VVD, een van de initiatiefnemers van de wet, heeft wel al een idee hoe het is gesteld met de handhaving van het kraakverbod. Die is te slap, vindt Tweede Kamerlid Betty de Boer. „Als er een nieuw pand gekraakt wordt, moet de gemeente meteen ingrijpen. Wachten met ingrijpen tot er een volgende ontruimingsronde plaatsvindt, is niet de bedoeling.”

De gemeente Amsterdam handhaaft naar eigen zeggen wel degelijk. „Als een pand gekraakt wordt dat nog in gebruik is, maken we er prioriteit van”, zegt de woordvoerder van Van der Laan. „We gaan dan over tot spoedontruiming.” Maar in andere gevallen wordt gewacht tot een ontruimingsronde omdat optrommelen van ME’ers duur is, zegt de woordvoerder.

De burgemeester heeft heus geen moeite om de ME in zetten, zegt persofficier Van der Bijl, maar de eigenaren hebben er alle belang bij dat krakers zelf vertrekken. „Hoe minder schade aan het pand, hoe beter.” Volgens socioloog Duivenvoorden hoeven huiseigenaren daarvoor niet te vrezen. „Verzet van krakers wordt zeldzaam. Fijn voor de eigenaren en de gemeente, maar doodzonde voor de kraakbeweging.”