Wie eert Willem van Oranje?

Iedere Nederlander kent Willem de Zwijger, Vader des Vaderlands. In 1984 verbaasde Edgar Nordlohne, oud-journalist van de NRC, zich erover dat er nauwelijks gedenktekens aan de Oranjeprins zijn gewijd. Nordlohne besloot het heft in eigen handen te nemen.

Vrijdag zal koningin Beatrix in Middelburg twee reliëfs onthullen ter nagedachtenis aan haar voorvader Willem van Oranje. Het een toont de prins als Vader des Vaderlands en Pater Familias; het ander zijn vrouw Charlotte de Bourbon en hun zes dochtertjes. Het monument is privé gefinancierd, evenals vier andere aan de prins gewijde herinneringstekens. Wie zit achter dit initiatief?

Dat blijkt dr. Edgar Nordlohne (1922-1999) voormalig parlementair journalist van de NRC en directeur voorlichting van het ministerie van Onderwijs. In deze functie raakte deze gesoigneerde en erudiete man (ik heb hem van nabij meegemaakt bij mijn eerste baan op het departement) in 1984 betrokken bij de herdenking van de vierhonderdste sterfdag van de prins. Hij kreeg het er druk mee, vooral omdat hij zelf van alles bedacht en begeleidde zoals educatieve tentoonstellingen, een televisiequiz (twee miljoen kijkers) en een lesbrief voor het basisonderwijs.

Hierbij viel hem iets op, en dat schreef hij in een brief aan onderwijsminister Wim Deetman: „Er bestaan eigenlijk maar weinig duurzame herinneringen aan Willem van Oranje. Je kunt ze, bij wijze van spreken, aan de vingers van één hand tellen: twee in Den Haag, een op Curaçao, het prachtige praalgraf in de Nieuwe Kerk te Delft en een belachelijk standbeeld in Wiesbaden. Verder niets. Dat vind ik vreemd.” Zijn voorstel was de prins „op een wat duurzamere wijze te blijven herdenken” door het Willem de Zwijger Herdenkingscomité 1984 met startkapitaal van het Rijk om te zetten in een stichting, die geldmiddelen zou kunnen werven. Helaas, het comité vond dat het „om een initiatief van de burgerij moest gaan”. De andere ministeries bleven angstvallig stil. Nordlohne ondernam nog enige pogingen, maar ze liepen op niets uit.

Zo kwam hij op het idee zélf de „monumentale” taak op zich te nemen. In 1989 liet hij beeldhouwer Auke Hettema een bronzen portretbuste van de prins maken, die hij aan het gerestaureerde kasteel Vianden (Luxemburg) schonk. Een passende locatie want hiervandaan bestuurde Willem van Oranje eens zijn gelijknamige graafschap. Nordlohne wilde zijn naam niet vermeld zien. Het ging hem om de herinnering aan Willem van Oranje en diens gedachtegoed, niet om de glorie van de gulle gever.

Met het opmaken van zijn testament in 1995 zette Nordlohne een beslissende stap: hij richtte de Prins Willem de Eerste Herinneringsstichting op en liet de nodige gelden hiervoor na. Vier jaar later overleed hij en het stichtingsbestuur, thans onder leiding van de historicus prof. dr Coen Tamse, ging aan de slag. Tot dusverre zijn vijf projecten gerealiseerd: beelden in Dillenburg, Oranjes geboorteplek, en het Prinsenhof te Delft, waar Oranje woonde en stierf; een reliëf van de prins als stichter van de universiteit Leiden bij het Academiegebouw; en in Middelburg dus binnenkort de hierboven genoemde reliëfs. De vijfde herinnering komt in Antwerpen en zal de prins met zijn naaste medewerker Marnix van Sint Aldegonde voorstellen. Meer projecten zijn in voorbereiding.

Destijds wist de Prins van Oranje mensen te winnen voor zijn strijd tegen Spanje; vier eeuwen later won hij Nordlohnes hart met als resultaat een andere lofwaardige strijd: moderne monumenten voor Willem de Zwijger op passende plaatsen.