Topman Deloitte afgetreden

Piet Hein Meeter is wegens belangenverstrengeling opgestapt bij accountant Deloitte, drie maanden na zijn aanstelling. Het kantoor ligt al langer onder vuur van de toezichthouder en beleggers.

Het leek begin dit jaar op een heuse zuivering van de leiding bij accountantskantoor Deloitte. Er kwam een nieuwe voorzitter, de raad van bestuur werd uitgebreid van drie naar acht leden, waarvan zeven nieuwkomers. Met als summum: het nieuwe boegbeeld van Deloitte was geen accountant, maar een fiscalist. Baanbrekend.

„Toen het vorige bestuur mij kandidaat stelde voor het bestuursvoorzitterschap, zijn er mensen naar me toe gekomen die zeiden: ‘Ik weet niet of dit wel de juiste richting is: in deze moeilijke tijden geen accountant aan de top’”, zei de kersverse topman Piet Hein Meeter begin dit jaar boven een pastinaaksoepje met truffel in een lunchinterview met weekblad Elsevier. „Het is een minderheid – ik ben met heel weinig tegenstemmen gekozen – maar die zal wel bij de eerste fout die ik maak, zeggen: ‘Zie je wel, dat hadden we niet moeten doen.’ Zelf ben ik trouwens de eerste die dat dan zal toegeven.”

Die eerste fout kwam sneller dan verwacht. En hij was zo groot dat de bestuursvoorzitter niet eens zijn eerste kwartaal vol kan maken. Gisteravond kondigde Meeter aan alweer terug te treden. De fiscalist is gestruikeld over gedoe met privé-beleggingen die niet geoorloofd waren.

Meeter overtrad de ‘onafhankelijkheidsregels’ van Deloitte: hij had financiële belangen in bedrijven waar de accountant ook de boeken controleerde. Welke bedrijven of organisaties dit waren, is niet bekend. Wel benadrukt het kantoor in een persbericht dat Meeter zelf niet direct betrokken was bij de controle van de boeken van de organisaties waarin hij een financieel belang hield en dat daarom „de onafhankelijkheid van Deloitte als accountant van deze cliënten niet in het geding is geweest”.

Er was geen opzet in het spel, zegt een zegsman. Meeter zou zelf niet betrokken zijn geweest bij beslissingen over belangen in „cliënten”. Maar waarom moet hij dan weg?

Bij Deloitte zijn de medewerkers met leidinggevende posities verplicht hun belangen zelf te registreren in een wereldwijd computersysteem. Wekelijks maakt het Independence Center van Deloitte een uitdraai van de bestanden. De argeloze accountant in Japan kan zo aandelen blijken te hebben van een bedrijf waarvan zijn kantoor in Argentinië de cijfers controleert. Dat mag niet. Bij geconstateerde ongeoorloofde belangen heeft de medewerker tien werkdagen de tijd om dit belang te verkopen.

Bij Meeter heeft dit systeem kennelijk niet gewerkt. Bij de jaarlijkse „periodieke inspectie” van Meeters portefeuille bleek er iets niet in de haak. Hierop heeft Deloitte onmiddellijk de toezichthouder geïnformeerd – dat schrijft de wet voor – en is er door de interne accountantsdienst en een extern advocatenkantoor nader onderzoek gedaan. Die onderzoeken bevestigden dat Meeter de regels had overtreden. Hij besloot zich hierop terug te trekken als bestuursvoorzitter en beraadt zich op zijn positie bij Deloitte.

Meeter sneuvelt in zekere zin op zijn liefhebberij. Over zijn passie voor belastingrecht zei hij in zijn enige interview als topman: „Het leuke ervan is: het is puzzelen. Vaak heb je te maken met tegenstrijdige regels, en probeer je een constructie te bedenken om zo goed mogelijk aan al die regels te voldoen.”

Voor Deloitte is het pijnlijk dat het nieuwe gezicht van de firma het zo snel heeft verbruid. Al is de vraag wie het meest faalt: de bestuursvoorzitter of het kantoor dat zelf is gespecialiseerd in de verkoop van risicobeheer en verantwoording. De vraag is of Meeter de regels voor zijn benoeming als topman of na zijn benoeming heeft overtreden. In het eerste geval treft dan vooral het kantoor blaam, vindt hoogleraar accountancy Marcel Pheijffer. Hij memoreert dat Deloitte zelf in opdracht van bedrijven bestuurders screent voordat ze benoemd worden.

De politiek, zowel Europees als landelijk, werkt aan strengere regels voor de beroepsgroep. Accountants hebben van de overheid het monopolie gekregen op de controle van jaarrekeningen, verslagen die vennootschappen verplicht moeten opmaken en laten controleren. De accountant heeft zo de verantwoordelijkheid om het vertrouwen in het maatschappelijk verkeer te waarborgen. Maar omdat de organisaties zelf ook commerciële bedrijven zijn, blijkt telkens de vrees voor aansprakelijkheid krachtiger dan de drang naar openheid.

Ook na jarenlange discussie over de scheiding van commerciële adviespraktijken en de controlefunctie, blijven accountants betaald worden door de organisatie die zij moeten controleren. En zij concurreren met andere kantoren om opdrachten voor controles binnen te halen. Een „inherent spanningsveld”, noemt toezichthouder AFM dat.

De scheidend bestuursvoorzitter Piet Hein Meeter toonde in zijn korte periode aan de top van Deloitte volgens Pheijffer dat hij een commerciële jongen was. Meeter was vóór een scheiding tussen controle en advies. „Maar dat was hij, omdat Deloitte niet veel controleklanten heeft en er dus in zijn ogen veel advieskansen liggen. Daarmee toonde hij dat hij niet vanuit een fundamentele denkwijze opereert, maar het commercieel beziet. Met commercie is niets mis, maar wel voor een topman van een accountantsorganisatie.”

Aldus

Toezichthouder AFM dient tuchtklacht in tegen Ernst & Young voor wijze waarop accountant boeken van inmiddels failliete DSB controleerde.

2012

KPMG moet voor de tuchtrechter komen naar aanleiding van affaire rond het Philips pensioenfonds, dat gedupeerd werd door vastgoedfraude.

2012

Deloitte krijgt boete van 54.450 euro van toezichthouder AFM omdat controles van accountant bij tien van veertien onderzochte dossiers gebreken vertonen.

2012

Ernst & Young krijgt boete van 54.450 euro omdat kantoor volgens de AFM onzorgvuldig is bij controle van jaarrekeningen.

Deloitte betrokken bij grote affaires

2003

Deloitte was de huisaccountant van Ahold ten tijde van het boekhoudschandaal. De accountant noemt zichzelf slachtoffer, maar werd wel op de vingers getikt in een tuchtprocedure.

2012

De Vereniging van Effectenbezitters heeft onlangs aangifte gedaan bij de toezichthouder tegen Deloitte omdat de accountant gedupeerde Ahold-beleggers misleid zou hebben.

2009 - 2012

In het debacle rond woningbouwcorporatie Vestia wordt de rol van de accountants ook onderzocht. Deloitte was jarenlang de huisaccountant van Vestia.