Revolutie in de media - dus zijn er winnaars

Kaalslag op de mediamarkt. Surseance voor de Selexyz boekhandelsketen. Gratis dagblad De Pers stopt deze week. En wie regionale kranten (Leeuwarder Courant; Dagblad van het Noorden) of boekenuitgevers (VBK; Ambo/Anthos) wil kopen, kan zich vervoegen in Leeuwarden bij eigenaar NDC/VBK, dat zichzelf opsplitst.

De kaalslag onderstreept de ontworteling van het kranten- en boekenvak in de internet-storm. Verliezers trekken de aandacht, maar zoals in elke revolutie zijn er ook winnaars. Neem investeerder NPM Capital eigendom van de familie Fentener van Vlissingen van het handelsconglomeraat SHV.

In 2006 kocht NPM een meerderheidsbelang in Boekhandelsgroep Nederland dat zich omdoopte in Selexyz. Met de ‘sexy’ merknaam hoopte de keten het gat te dichten met internetpionier bol.com. Drie jaar later maakte NPM een ommezwaai: uit Selexyz, in bol.com. Nu is Selexyz platzak. Bol.com is met een waarde van 350 miljoen euro verkocht aan Ahold.

De investeringsklapper van de NPM laat zien dat er goed geld te verdienen is in de media, kaalslag of niet. Grote veranderingen bieden grote risico’s én kansen op groot gewin. Maar buitenstaanders en soms ook buitenlanders begrijpen beter hoe je dat moet doen dan de gevestigde Nederlandse mediabedrijven zelf. Media waren het domein van de gewortelde liefhebbers. Zij maakten de media. Tot de vluchtige financieel vurige managers de kansen van de revolte zagen. Het grootste gevaar zit in de versmelting van die twee rollen: liefhebbers die zich gedragen als financiële vuurmanagers en schulden aangaan voor overnames die basisverbreding heten.

Het tranendal is goed gevuld met zulke misrekeningen. Krantenconcern NDC overlaadde zich met schulden om boekenuitgevers te kopen. Profijtelijk voor de eigenaren van die boekenmakers, zoals de Angelsaksische private-equityfinancier CVC, die contant betaald kreeg voor VBK. Nu blijken de schulden te hoog en dreigt opsplitsing van NDC/VBK. Zo ging het in 2008/2009 ook bij kranten- en boekenuitgever PcM die zich met de Angelsaksische private equityfinancier Apax in de schulden stak. Apax bleek de winnaar. PcM werd onder leiding van de Persgroep (uit België) opgesplitst. Dochters zoals NRC Media zijn verkocht om schulden af te lossen.

Selexyz onderging een vergelijkbare opsplitsing toen de NPM de Boekhandelsgroep Nederland afstootte. De leerboeken werden apart verkocht. De boekwinkels gingen naar hun directie. Selexyz was vanwege verliezen en schulden rap door zijn buffers heen.

Bij De Pers ging het andersom. De krant van nieuwkomer Marcel Boekhoorn leed verlies. Toen hij 45 miljoen euro kon innen van krantenuitgever Wegener om een contract af te kopen was het voorbij. Boekhoorn speelt wellicht quitte, de gevestigde machten in de media verliezen weer een bom duiten.

Dat roept de vraag op: hoe vergaat het de gevestigde media-macht bij uitstek, het Telegraaf-concern? De Telegraaf deed vorig jaar al serieuze zaken met medianieuwkomers en kocht Hyves van hen voor 53 miljoen euro. Gezien het overwicht van facebook is alom de suggestie: een miskoop.

Hier gaat iets gebeuren. Mijn prognose begin dit jaar dat bij koeriersbedrijf TNT Express beleggerstumult zou ontstaan is deels uitgekomen. TNT is verkocht.

De Telegraaf is ook gezien de oplageval van het vlaggenschip die vandaag bekend werd, een kandidaat voor vergelijkbaar rumoer. De familie Van Puijenbroek blokkeert met zijn grote aandelenpakket al jaren agitatie van beleggers om het Telegraafconcern op te breken. Hoe lang nog?

Menno Tamminga