Ouders draag je altijd met je mee

Else-Marie van den Eerenbeemt is familietherapeut, publicist en docent.

Zij beveelt aan: Ten geleide (1983) van pater J. van Kilsdonk s.j., over de Aeneasmythe.

„Het is een beetje raar deze tekst te kiezen, een voorwoord bij een van mijn eigen boeken, Balans in Beweging. Maar het beeld dat pater Van Kilsdonk schetst van Aeneas is zó vernieuwend en krachtig dat ik het nog altijd gebruik in colleges en lezingen. Het is een legendarisch stuk geworden.

„Het vernieuwende is dit. Lange tijd heeft in de psychotherapie en de hulpverlening de Oedipusmythe centraal gestaan: de familierelatie tussen mensen wordt bepaald door gevecht en rivaliteit. Als een vrouw ruzie heeft met haar moeder kijk je naar machtsstrijd en jaloezie. Maar er is zo veel meer! De trouw, de loyaliteit en de verbondenheid die de kinderen voor hun ouders voelen, dat is zo veel fundamenteler. En dàt is het beeld van de Trojaanse held Aeneas dat Van Kilsdonk ons voorhoudt: de held die het brandende Troje verlaat met zijn kreupele en zieke vader op zijn rug, en zijn kind aan de hand. De enige manier om volwassen en vrij te worden is je versleten ouders te dragen.

„Ik zie het overal. De enorme drang tot verzoening met de ouders, ook nog bij volwassen kinderen. En hoe slechter de ouders zijn, des te groter is de loyaliteit van de kinderen. Het is een machteloze liefde.

„Zelfs oude mensen zijn nog vaak met hun ouders bezig, zo diep aangeboren is die trouw. Het is de sterkste loyaliteit in het leven. Natuurlijk, je krijgt ook nieuwe loyaliteiten. Maar ouders... ik hoorde vorige week Tom Lanoye nog in Carré. Hij vertelde hoe hij totaal werd afgemaakt door zijn moeder, maar tot onbegrip van anderen ging hij haar de volgende week toch helpen met verhuizen.

„De boodschap van Aeneas is dat je met die trouw moet leven, dat je vorm moet geven aan de loyaliteit aan je ouders. Er is geen keus. Ook mensen die met hun ouders hebben gebroken, blijven ermee worstelen. Vaak moeten hun partner en hun kinderen die onvervulde wens compenseren.

„Iedereen heeft het altijd over zielige ouders die alleen thuis zitten. Maar er zijn juist veel zielige kinderen die worstelen met bodemloze loyaliteit aan hun ouders. Dat is de werkelijkheid.”