Nieuw: de 'pedo-oppasser'

Staatssecretaris Teeven (Justitie, VVD) introduceert vandaag een nieuwe maatregel: het levenslange toezicht buiten de gevangenispoort, bedoeld voor ex-delinquenten die ooit veroordeeld werden voor gewelds- en zedendelicten. Het maakt deel uit van een pakket maatregelen dat de bewegingsvrijheid van ex-gedetineerden na vrijlating inperkt. Wie gestraft is en na de cel vrij man, is straks alleen onder beperkingen en voorwaarden ‘vrij’. Teeven stelt een heel menu voor: variërend van een drugs- en alcoholverbod tot reis- en verhuisplichten.

Met het levenslange toezicht richt hij de blik vooral op pedoseksuele en andere zedendaders tegen wie de samenleving moet worden beveiligd. Dat is op zichzelf een nobel streven. Maar het draagt wel het gevaar van ‘te veel beloven’ in zich. Totale bescherming van iedere burger tegen ‘de ander’ bestaat alleen in totalitaire staten. Hooguit kan het kabinet zich voor veiligheid inspannen. Levenslang toezicht voor daders kan in extreme gevallen een oplossing zijn. Maar preventief zal het niet werken, aangezien het veelal om pathologisch gedrag gaat. Nieuwe daders zullen steeds opstaan.

Ook andere landen kennen maatregelen waarmee de arm van de wet na de straf nog wordt verlengd. In sommige landen worden openbare registers bijgehouden van vrijgelaten zedendaders. Deze ex-daders leven dan verder aan hun eigen schandpaal, met uitsluiting en isolement tot gevolg. Gehoopt mag worden dat het levenslang toezicht, dat Teeven voorstelt, de privacynormen wel in acht neemt. Hoopgevend is in dit verband dat het kabinet juist voor pedoseksuelen naar Canadees en Brits voorbeeld aansluiting zoekt bij hun sociale netwerken. Vooral om terugval sneller te kunnen signaleren. Niet alles is dus repressie.

Over de effectiviteit van levenslang toezicht is weinig bekend. De groep daders voor wie het levenslange toezicht is bedoeld, is klein. Ze wordt geschat op tien tot dertig. Het kabinet schat de kosten voor het extra politie- en reclasseringstoezicht in 2025 op maximaal 25 miljoen en denkt voor hen maximaal 44 ‘oppassers’ extra nodig te hebben. Dat is veel geld voor een kleine groep. Over de effectiviteit is niets bekend.

Levenslang toezicht moet, net als iedere straf, binnen de normen van de mensenrechten blijven. En dus niet onmenselijk of vernederend zijn. Herbeoordeling door de rechter is dan onontkoombaar. Daarin is inderdaad om de vijf jaar voorzien. Uitbreiding van het toezicht na de straf kan als neveneffect hebben dat de ‘echte’ opsluiting korter zal duren, omdat vrijheid immers beperkt wordt. Dat zou een einde kunnen maken aan het fenomeen dat tbs de laatste jaren langer duurt. Mogelijk beoogt de staatssecretaris dit juist niet, maar te verwachten is het wel.