Kritiek op plannen Teeven om strafrecht aan te scherpen

Nederland wordt niet veiliger door het strengere strafrecht dat het kabinet voorstelt. De samenleving kan er zelfs onveiliger op worden. Die kritiek klinkt uit wetenschappelijke hoek en uit de Tweede Kamer op de repressieve aanpak van staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD).

Morgen komt de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) met een zeer kritisch advies over het adolescentenstrafrecht dat Teeven wil invoeren. De Raad, onafhankelijk adviesorgaan van het ministerie van Veiligheid en Justitie, is op zich vóór apart adolescentenstrafrecht, maar tegen de manier waarop Teeven het wil inrichten. De aanscherpingen helpen niet voorkomen dat jongeren in herhaling vallen. „Een zwaardere en repressievere aanpak leidt eerder tot méér dan tot minder recidive”, schrijft de RSJ.

De kern van Teevens voorstel is dat rechters flexibeler kunnen zijn bij het opleggen van sancties aan jongeren rond de achttien jaar. Hij noemt het een „breed en samenhangend sanctiepakket”, voor jongeren van vijftien tot 23 jaar. Maar volgens de RSJ legt Teeven in zijn plan te veel nadruk op vergelding, in plaats van op opvoeding en behandeling van de criminele jongvolwassenen. En, constateert de Raad, met Teevens voorstellen staat niet langer het belang van de ontwikkeling van de jongere voorop. Dat is onwenselijk en in strijd met het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind, schrijft de RSJ.

Twijfels bestaan ook over een ander wetsvoorstel dat Teeven vanochtend bekendmaakte. Hij wil mogelijk maken dat mensen die veroordeeld zijn voor ernstige gewelds- of zedenmisdrijven voor de rest van hun leven onder toezicht kunnen komen. Daarbij zou het niet uitmaken of de dader tbs heeft gehad of alleen celstraf heeft uitgezeten.

De rechter zou voor zulke zware gevallen elke vijf jaar opnieuw moeten bepalen of de vrijheidsbeperkende maatregelen moeten worden verlengd. Daarbij valt te denken aan een verbod op het gebruik van drugs of alcohol, een verplichte zorgbehandeling of een verbod om vrijwilligerswerk te doen. Dit zijn geen strafverzwaringen, zegt Teeven, maar maatregelen om de samenleving te beschermen.

Dit plan creëert vooral schijnveiligheid in plaats van echte bescherming, vindt onder andere de PvdA. „Op papier kun je alles mogelijk maken, maar de praktijk werkt vaak anders”, zegt PvdA-Kamerlid en oud-rechter Jeroen Recourt.

Hij vergelijkt Teeven met een politieman die in een noodsituatie niet zijn pistool trekt, maar een handboek voor regels opstelt over wat hij zou moeten doen in zulke omstandigheden. „Belangrijker is dat de uitvoering van huidige regels eens goed gebeurt, in plaats van steeds de mogelijkheden op papier uit te breiden.”

„Niet constructief” noemt ook hoogleraar reclassering Van der Laan het plan voor levenslang toezicht. Teeven wil dit omdat bij ex-tbs’ers het risico dat ze in herhaling vallen, na verloop van tijd weer groter wordt. Maar juist daar zit een probleem, zegt Van der Laan. Als het goed met iemand gaat daalt de intensiteit van de begeleiding automatisch. „Op die manier geef je mensen ook iets om naar toe te werken. Dit zou betekenen dat je iemand onder toezicht hóúdt, ook als het al jaren goed gaat.”