Hof VS bepaalt zorgwet én politieke toekomst Obama

Is Obama’s zorgwet in strijd met de constitutie? Het Hooggerechtshof hoort drie dagen argumenten voor en tegen. In een verkiezingsjaar krijgt de uitspraak hoe dan ook een politieke uitleg.

Correspondent Verenigde Staten

Washington. In een zaak die grote gevolgen kan hebben voor de kans op herverkiezing van president Obama houdt het Amerikaanse Hooggerechtshof sinds gisteren drie hoorzittingen met juristen over de vraag of zijn zorghervorming in strijd is met de grondwet. Mocht de uitspraak ongunstig uitvallen voor de president, dan is zijn twee jaar oude zorgstelsel – het vlaggenschip van Obama – voor een deel van de baan.

De zorgwet van Obama, aangenomen in 2010, is altijd omstreden geweest. Een meerderheid van de bevolking (56 procent) is volgens een laatste peiling van bureau Rasmussen voor herziening van Obamacare, de bijnaam van het stelsel. Conservatieve media, Tea Party-activisten, rechtse belangengroepen en werkgeversorganisaties stookten het vuurtje afgelopen weken op met eigen hoorzittingen en demonstraties tegen de hervorming.

Republikeinen zien het zorgstelsel van Obama als een uiting van grenzeloos uitdijend Washington, dat zich met de levens van gewone burgers bemoeit. De financiële straf voor Amerikanen die vanaf 2014 onverzekerd zijn, een van de controversiële kanten van de wet, ligt gevoelig: volgens sommige juristen kan een burger alleen gestraft worden als hij iets strafbaars doet, niet als hij iets nalaat wat niemand anders schaadt.

Lagere rechtscolleges hebben tot nu toe de meeste bezwaren verworpen van de 26 staten die de wet weigeren in te voeren. Maar de zaken blijven terugkomen, en een rechter oordeelde onlangs dat de zorgwet ongrondwettelijk is.

Het is nu aan het Hooggerechtshof om dit te toetsen. Hoewel Obama weet dat zijn stelsel hierdoor opnieuw onderwerp van discussie wordt in een hopeloos gepolariseerd klimaat, kan de zaak ook positief uitpakken. Als zijn zorgwet de juridische zegen krijgt van het Hooggerechtshof, verliezen de Republikeinen een belangrijk strijdpunt.

De uitspraak, verwacht voor eind juni, wordt gezien als een beslissing over niets minder dan Obama’s politieke toekomst. De schijn is dan ook snel gewekt dat de politieke kleur van de negen rechters zal doorwerken in hun oordeel.

De samenstelling van het Hooggerechtshof is niet bepaald gunstig voor de president. De rechters, voor het leven benoemd, vormen volgens waarnemers het meest conservatieve Hooggerechtshof sinds decennia. Vijf van de rechters zijn benoemd door Republikeinse presidenten, vier door Democraten.

Barack Obama zette meteen na zijn aantreden in 2009 alles opzij om in ieder geval één resultaat te boeken: hervorming van het zorgstelsel.

Bijna vijftig miljoen Amerikanen lopen onverzekerd rond en de zorgkosten zijn de afgelopen jaren gigantisch gestegen. Zijn getrouwen adviseerden Obama zich te concentreren op herstel van de economie en de oorlogen in Irak en Afghanistan, maar Obama maakte de eerste helft van zijn termijn vooral vrij om het zorgstelsel in Democratische ogen goedkoper en eerlijker te maken.

Obama had een goede praktische én ideologische reden om zich vast te bijten in de zorg: het liet zien dat hij zich bekommerde om een nationaal thema dat leeft onder de lagere middenklasse. Hij kon zich bovendien profileren als een president die wél gelooft in de positieve kracht van overheidsingrijpen, een belangrijk verschil met de Republikeinen.

Om zijn wet door het Congres te loodsen, moest Obama veel compromissen sluiten. Daarbij is de wet, ook volgens voorstanders, juridisch lang niet waterdicht. De verzekeringsplicht is het meest omstreden. Bovendien: waar eindigen de bevoegdheden van de federale overheid en beginnen die van de vijftig staten? In het geval van het zorgstelsel is dat niet duidelijk.

Hoe het Hooggerechtshof zal oordelen, valt moeilijk te voorspellen, maar een afwijzing van de wet zou een unicum zijn. Zelden of nooit verwerpt het Hooggerechtshof een wet waarvoor de president, en niet het Congres, het initiatief heeft genomen.

Als Obama’s zorgstelsel wordt goedgekeurd, zal er een eind komen aan de talloze zaken in kleine rechtbanken in het land, waar opstandige staten de president uitdagen.

Maar 2012 is geen gewoon jaar. Het is verkiezingstijd, en centraal in het debat staat niet alleen de geliefde en verguisde zorgwet, maar vooral de vraag hoe ver de arm van de overheid reikt.

Die fundamentele vraag komt in elk debat van de laatste maanden terug, of het nu abortus, wapenbezit of anticonceptie is.