De Leeuw toont radicale Satie

De esoterische wereld van Erik Satie door Reinbert de Leeuw, piano. Gehoord: 25/3, De Doelen Rotterdam; herh.: 27/3, Concertgebouw Amsterdam ***

Wat is toegankelijkheid? In de jaren 70 boekte Reinbert de Leeuw onverwacht enorme successen met de pianomuziek van Erik Satie (1866-1925), in die tijd een ‘vergeten’ componist. De fijne melodieën van bijvoorbeeld de Gymnopédies vonden miljoenen oren, van concertzaal tot lift, en Satie werd de ongekroonde koning van de toegankelijke klassieke muziek.

De Leeuws fascinatie voor Satie wortelt echter niet in de lieflijkheid van zijn melodieën, maar in zijn radicale uitgangspunten: extreem trage tempi, geen ontwikkeling. In De esoterische wereld van Erik Satie speelt De Leeuw onbekend vroeg werk van de oud-huiscomponist van de Rozenkruisers.

Wat maakt deze muziek zo vreemd? De samenklanken zijn overwegend consonant, de dynamiek kent nauwelijks uitschieters. Bepaalde elementen, zoals de akkoordenketens van drieklanken, wijzen vooruit naar Debussy. Maar de oppervlakkige toegankelijkheid is bedrieglijk; uiteindelijk laat deze muziek haar luisteraar niet toe.

Pas echt duidelijk wordt dat in het ‘christelijke ballet’ Uspud, een half uur richtingsloze muziek op een exuberant groteske tekst. Saties muziek negeert de tekst niet alleen, zij ontként hem simpelweg. Niets van de gruwelijke handelingen krijgt zijn beslag in de kabbelende flarden, het incidentele daverende akkoord. Een betoog ontbreekt en de syntax is zoek.

De subtiele tekstprojectie annex film van videokunstenaar Arjen Klerkx probeert de zaak niet te lijmen. Op het kruisvormige scherm dat langzaam rondwentelt boven De Leeuws hoofd verschijnt een collage van half leesbare frasen, beelden van een stad, van de Arabische lente, abstracte vlekken. Het resultaat is een fascinerend demasqué van de toegankelijkheid.