Vier beweringen van Samsom

‘Hier neemt de werkloosheid toe. Het belangrijkste probleem is dat de arbeidsvraag stagneert.’

Sinds het tweede kwartaal van 2011 neemt de werkloosheid volgens het Centraal Planbureau inderdaad toe, al daalde de werkloosheid afgelopen maand juist met 5.000. In totaal ligt de werkloosheid in Nederland nu op 6 procent van de beroepsbevolking (469.000 mensen). Het CPB verwacht voor 2012 nog een lichte stijging van de werkloosheid. Dit komt volgens het CPB inderdaad doordat zowel bij bedrijven als bij de overheid de vraag naar arbeid daalt. In de zorg neemt die overigens wel toe, maar onvoldoende om de afname elders te compenseren. We beoordelen deze bewering van Samsom daarom als waar.

‘Spanje en Griekenland hebben op dit moment 50 procent jeugdwerkloosheid. Dat is een ondermijning zonder weerga. Wij hebben gelukkig op dit moment nog lage jeugdwerkloosheid, maar hij stijgt.’

Samsom heeft zich correct uitgedrukt. Het is niet zo dat in Spanje en Griekenland de helft van alle jongeren zonder baan zit. Een belangrijk deel studeert bijvoorbeeld nog. Het gaat over de helft van de jongeren van 15 tot en met 24 jaar die op het moment van enquêteren geen werk hadden, binnen twee weken beschikbaar waren en de vier weken ervoor naar werk hadden gezocht. Zij worden door het Europese statistische bureau Eurostat gezien als jeugdwerklozen. In januari lag het percentage in Spanje op 49,9 procent en in Griekenland op 48,1 procent. De jeugdwerkloosheid in Nederland lag in februari op 11,9 procent. Eind vorig jaar was die nog 8,6 procent. Deze beweringen van Samsom beoordelen wij dan ook als waar.

‘Dit kabinet snijdt er 60.000 mensen uit in de beschutte arbeid. De Wet werken naar vermogen is een prachtige eufemistische titel voor het wegsnijden van de sociale werkvoorziening in Nederland.’

Ten eerste: het aantal van 60.000 dat Samsom noemt, klopt niet. Staatssecretaris De Krom (Sociale Zaken, VVD) is van plan om met de Wet werken naar vermogen het aantal werknemers op sociale werkplaatsen terug te brengen tot 30.000. Nu werken er nog 100.000 mensen, dus uiteindelijk zullen niet 60.000, maar 70.000 arbeidsplaatsen verdwijnen.

Met deze wet wil De Krom deze kabinetsperiode 800 miljoen euro bezuinigen. Een onderdeel ervan is dat de sociale werkplaatsen alleen nog maar toegankelijk worden voor mensen met zware handicaps, die elders niet aan de slag kunnen. Het kabinet heeft gedoogpartij PVV de toezegging gedaan dat huidige medewerkers van sociale werkplaatsen met een vast contract niet zullen worden ontslagen. Mensen met een tijdelijk contract zien hun arbeidsovereenkomst, als gevolg van de bezuiniging, in veel gevallen echter niet verlengd. Per sociale werkplaats gaat het soms om enkele honderden mensen die op straat komen te staan. Gevallen van ontslagen met vaste contracten zijn niet bekend.

De uitspraak van Samsom dat dit kabinet „er 60.000 mensen uitsnijdt” impliceert dat het om 60.000 directe ontslagen gaat. Dat is niet het geval. Het gaat om het schrappen van werkplekken over een periode van dertig jaar door natuurlijk verloop en door het niet verlengen van tijdelijke contracten. „Het wegsnijden van de sociale werkvoorziening in Nederland”, zoals Samsom het formuleert, suggereert bovendien dat de sociale werkplaatsen helemaal verdwijnen. Nu wordt het aantal werkplekken inderdaad fors teruggebracht – met 10.000 arbeidsplaatsen meer dan Samsom stelt – maar het „wegsnijden” van „de sociale werkvoorziening” is een retorische overdrijving. Dat de sociale werkvoorziening in Nederland door het kabinet op termijn sterk wordt ingekrompen, blijft uiteraard een juiste conclusie.

Al met al beoordeelt next.checkt deze bewering daarom als half waar.

‘Wij zijn het enige land in Noordwest-Europa waar de economie nota bene krimpt. Om ons heen groeit het, niet hard, maar het groeit in ieder geval.’

Allereerst de term ‘Noordwest-Europa’: over welke landen hebben we het dan? Volgens de Eurogeografische associatie voor administratieve grenzen zijn dit Groot-Brittannië, Ierland, de Benelux, het noorden van Frankrijk en het westen van Duitsland. Voor het gemak tellen we Duitsland en Frankrijk in hun geheel mee.

Dan de al dan niet krimpende economie: Samsom spreekt hierover in de tegenwoordige tijd, dus hij doelt op de economische ontwikkelingen in Nederland en omringende landen die nu gaande zijn. Maar cijfers over de economie in het eerste kwartaal van 2012 zijn er nog niet. Er worden wel prognoses gemaakt. Zo verwacht de Europese Commissie dat de Nederlandse economie dit jaar met 0,9 procent krimpt. In de eurozone zullen alleen Griekenland (-4,4 procent), Portugal (-3,3), Italië (-1,3) en Spanje (-1,0) het naar verwachting slechter doen. In Noordwest-Europa verwacht de Commissie alleen voor België ook een lichte krimp van 0,1 procent. Voor Groot-Brittannië, Ierland, Luxemburg, Frankrijk en Duitsland geldt inderdaad dat er economische groei wordt verwacht.

Afgaande op deze voorspellingen is de bewering van Samsom dus grotendeels waar: op België na is Nederland de enige economie in Noordwest-Europa waarvoor een krimp wordt verwacht. Maar Samsom neemt hiermee wel een voorsprong op de werkelijkheid: feitelijk gezien kunnen we hoogstens kijken naar eventuele groei of krimp in voorgaande kwartalen. Daaruit blijkt dat in het laatste kwartaal van 2011 niet alleen de Nederlandse economie kromp ten opzichte van het kwartaal ervoor, maar ook de Duitse, Britse, Belgische en Ierse. Zo bekeken klopt de bewering van Samsom dus niet. Het oordeel hangt mede af van de periodes waarmee je de landen vergelijkt.Vergelijk je de cijfers met die van een jaar eerder, dan heeft Samsom wel gelijk: in vergelijking met het laatste kwartaal van 2010 was Nederland inderdaad de enige economie in Noordwest-Europa die in het laatste kwartaal van 2011 krimp liet zien. Maar omdat de Belgische economie eind vorig jaar krimp liet zien ten opzichte van het derde kwartaal 2011 en er voor dit jaar ook (lichte) krimp wordt verwacht in België komen wij in onze beoordeling niet uit op waar, maar op grotendeels waar.