Saving Face

Vanavond, tijdens het Movies That Matter Festival, is de internationale première van de Oscarwinnende documentaire Saving Face door Sharmeen Obaid-Chinoy en Daniel Junge, een aangrijpende film over de verminking van Pakistaanse vrouwen door zoutzuur. De centrale figuur in Saving Face is de Brits-Pakistaanse plastisch chirurg Dr. Jawad, die zijn werk in Engeland verruilde voor een praktijk in Pakistan, waar hij onvermoeibaar slachtoffers van aanvallen met zuur chirurgisch helpt herstellen.

De gruwelverhalen en -beelden kennen we. Honderden jonge vrouwen worden per jaar door hun man met zoutzuur overgoten of in brand gestoken als ze hem niet zinnen. Vaak wordt manlief bijgestaan door zijn moeder of andere leden van de schoonfamilie, die de benaming ‘schoon’ daarmee weinig eer aandoen. Maar wat we nauwelijks kennen is de strijdbaarheid van de slachtoffers zelf om hun leed te boven te komen. Die is ongekend en ontroert. Zoals ook de inzet van hervormers bij het verbeteren van het lot van deze vrouwen. Het waren die vrouwen en die hervormers die documentairemaakster Sharmeen Obaid-Chinoy aansprak bij de aanvaarding van de Oscar voor Best Documentary: Short Subject: „Alle vrouwen in Pakistan die werken aan verandering: stop nooit met dromen, dit is voor jullie.”

Wat moeten de dromen zijn van deze Pakistani om te ontkomen aan de mensonterende verminkingen zoals vertoond in Saving Face? Empowerment, bewustzijn en emancipatie. Natuurlijk. Elke vrouw moet kunnen dromen van rechten en respect in de privésfeer. Ze moet kunnen dromen van een goed, liefdevol en rijk huwelijksleven. Ze moet kunnen dromen van gezondheid, van opleiding, financiële draagkracht en zelfverwezenlijking.

Maar in haar dromen moet zij de mannen in haar leven, de vaders, broers, echtgenoten, zonen, niet vergeten. En misschien is dit voor haar wel het allerbelangrijkst. Ook hij moet empowered en geëmancipeerd worden. Door educatie moet hij bewustzijn krijgen van mensenrechten. Hij moet het gebruiken van geweld tegenover zijn vrouw afleren, want dat is niet menswaardig of netjes.

Het probleem is alleen, hij vindt het juíst netjes dat hij geweld gebruikt en haar kort houdt. En wel om redenen van eer. Zoals we in de aflopen maandag uitgezonden aflevering van Panorama op de BBC zagen: ook in Engeland zijn Brits-Pakistaanse vrouwen slachtoffer van huiselijke controle en geweld, tot verminking aan toe. Alles uit naam van eer.

Vrouwen kunnen wel dromen dat die eer van de mannen verdwijnt. Maar dat zal nooit gebeuren. Eer is er in elke samenleving. Alleen de uitwerking is anders. Eervol moet een man zich niet voelen als hij over de vrouw heerst en haar beheerst. Eervol moet hij zich voelen als zij over zichzelf heerst. Over die herwaardering en herdefinitie van het begrip eer moeten vrouwen dromen.