Ommezwaai werkgevers toont wanhoop over inflexibele PVV

In werkgeverskringen groeit de vrees dat het kabinet zal vallen als Wilders zich in het Catshuis onwrikbaar blijft opstellen.

Als de invloedrijkste lobbyist van Nederland zich vóór de schermen laat zien, dan is er iets mis. Dan is alleen de vraag: wát precies?

Voorzitter Bernard Wientjes van VNO-NCW verscheen gisteren in Buitenhof omdat de werkgevers tot het besef zijn gekomen dat het meest ondernemersvriendelijke kabinet in decennia de komende weken ten val dreigt te komen. In hun kring beaamden ze vanochtend dat de opstelling van Geert Wilders in het Catshuis zo onwrikbaar is, dat de kans op een crisis met de dag toeneemt.

Nu is spreken in zulke onheilspellende termen een bekende bezweringsformule. Maar de inhoudelijke draai die de werkgevers gisteren maakten – en de laatdunkende reactie van Wilders – illustreert waarom er wanhoop in het Catshuis begint te ontstaan: zelfs vergaande toezeggingen in Wilders’ richting zouden nauwelijks beweeglijkheid bij de PVV-leider veroorzaken.

Inhoudelijk proberen onderhandelaars in het Catshuis twee dingen te bereiken. Aan de ene kant: keihard bezuinigen op de korte termijn, zodat het begrotingstekort volgend jaar, in lijn met de eis van ‘Brussel’, daalt naar 3 procent. Aan de andere kant: structureel ingrijpen in de rijksuitgaven voor de langere termijn (‘hervormen’), zodat het tekort daarna verder daalt. Vandaar de brede roep om bezuinigen op zorguitgaven, hypotheekrenteaftrek en sociale zekerheid. Wat in de praktijk neerkomt op meer en hogere eigen bijdragen in de zorg, hogere belastingen, minder en lagere uitkeringen.

Deze ‘dubbelslag’ vergt dat alle partijen bereid zijn in elkaars richting te bewegen. Voor de PVV liggen vooral bezuinigingen op zorg en hypotheken moeilijk, anderzijds begonnen het CDA (én de werkgevers) de onderhandelingen met scepsis over de noodzaak al in 2013 een begrotingstekort van 3 procent te bereiken. Zij menen dat er rek zit in de eisen van Brussel en vinden langetermijnbezuinigingen van groter belang dan harde klappen in 2013. Die hebben immers het gevaar dat je de economie kapot bezuinigt, zoals Wientjes vóór de tussenformatie zei.

En gisteren in Buitenhof nam dezelfde Wientjes de draai die hij de afgelopen tijd binnenskamers, net als het CDA, al had genomen: hij accepteert alsnog dat onderhandelaars moeten uitkomen op een tekort van 3 procent in 2013. Voor de goede Haagse verstaander een vergaande toezegging van werkgevers – vooral omdat die laat zien dat ook zeer waarschijnlijk het CDA bereid is hierin mee te gaan.

Een tekort van 3 procent in 2013 kan alleen bereikt worden met twee maatregelen: een nullijn voor de rijksuitgaven (die is onomstreden in het Catshuis) en een BTW-verhoging. Dit laatste ligt zéér gevoelig bij iedereen behalve de PVV: werkgevers, CDA, VVD, het CPB en ongeveer alle Nederlandse economen zeiden tot nu toe dat dit een ‘bestedingsuitval’ creëert waardoor een neerwaartse spiraal voor de economie dreigt.

De wanhoop in het Catshuis wordt veroorzaakt door het feit dat zelfs deze handreiking tot geen enkele flexibiliteit bij de PVV leidt. Illustratief was de tweet die Wilders gisteren bij Wientjes’ optreden in Buitenhof de wereld in stuurde: „Ik krijg al buikpijn als ik naar Wientjes kijk, laat staan luister.”

In de coalitie houden ze hun optimisme vol. Zij wijzen erop dat Rutte een trip naar Zuid-Korea afzegde zodat hij zich op de tussenformatie kan concentreren. Zij zeggen ook dat Wilders eind vorige week, voor het eerst, tegemoetkomingen is gaan doen, al blijft in het midden hoe.

Tekenend voor het klimaat is dat werkgevers vanaf deze week bij de oppositie gaan aftasten of er, mocht het kabinet vallen, een breed gedragen akkoord over bezuinigingen in 2013 inzit. Om te voorkomen dat eventueel zoveel tijd aan verkiezingen verloren gaat dat de overheidsfinanciën er vanzelf bij inschieten.

Commentaar: pagina 2

In het Catshuis, week 4: pagina 4-5