Grootmeester van de melancholie

Met Pereira verklaart, een bekeringsroman over verantwoordelijkheid, brak Antonio Tabucchi door bij een internationaal publiek.

Antonio Tabucchi

Zijn eigen krant La Repubblica noemde Antonio Tabucchi gisteren ‘een Europese geest’. De Italiaanse schrijver, columnist en Nobelprijskandidaat stierf zondag aan de gevolgen van kanker in Lissabon, de stad van zijn grote inspirator Fernando Pessoa. Hij werd 68 jaar.

Tabucchi toonde zich in zijn eigen land een plaaggeest van (ex-)premier Berlusconi; buiten Italië werd hij gelauwerd als schrijver van een reeks succesvolle romans.

De Italiaan Tabucchi gold als een van de grootmeesters van de kenmerkende Portugese melancholie, de saudade, die prominent in zijn werk aanwezig is. Het geeft zijn boeken een onbestemde sfeer mee, waarin de hoofdpersoon zoekt naar zijn levensbestemming of identiteit.

Kenmerkend is de korte roman Requiem, die Tabucchi in 1991 in het Portugees publiceerde. Tijdens het lezen van Fernando Pessoa’s Boek der rusteloosheid ziet de hoofdpersoon zich verplaatst in een droom waarin hij vrienden en geliefden uit zijn leven opnieuw ontmoet en ten slotte ook Pessoa zelf tegenkomt.

In zijn vroege romans staat Tabucchi nog onder de invloed van het postmodernisme. Dat verandert in de jaren negentig, wanneer Tabucchi steeds politieker gaat schrijven.

Zijn internationale succesroman Pereira verklaart speelt zich af in 1938: Portugal zucht al onder de dictatuur van Salazar, in Spanje is de Burgeroorlog nog in volle gang en aan gene zijde van de Pyreneeën staat de Tweede Wereldoorlog op uitbreken. Pereira verklaart is een bekeringsroman over morele dilemma’s waarin Tabucchi duidelijk maakt dat ieder mens een onvervreemdbare persoonlijke verantwoordelijkheid heeft. Zijn taal is eenvoudiger geworden, zonder literaire opsmuk. Hij inspireerde zijn roman op het levensverhaal van een oude journalist die hij ooit in Parijs ontmoet had.

Het verloren hoofd uit 1997 leidde tot een onderzoek naar het nog altijd voorkomende gebruik van foltering bij de Italiaanse politie. Ironisch genoeg was het ook het laatste boek waarmee Tabucchi internationaal succes boekte. Daarna was hij vooral actief als columnist voor diverse grote Europese kranten.