Een handige democraat nodigt waarnemers uit

De Birmese ex-generaal Thein Sein, die jarenlang lid was van een van de meest gesloten autoritaire regimes ter wereld, heeft gevoel voor democratie.

Althans, voor het theater van de democratie. Met het oog op de deelverkiezingen voor het Birmese parlement, komende zondag, ontving hij een paar dagen terug de Thaise secretaris-generaal van de Zuidoost-Aziatische regio-organisatie ASEAN, Surin Pitsuwan.

Thein Sein, nu president van Birma, nodigde ASEAN uit verkiezingswaarnemers te sturen, om te verifiëren of de stembusgang eerlijk verloopt. Er staat wat op het spel. De Birmezen kunnen zondag onder anderen stemmen op Nobelprijswinnares Aung San Suu Kyi, die jarenlang onder huisarrest stond – onder het regime waarvan Thein Sein deel uitmaakte.

ASEAN beloofde 23 waarnemers, die vrijdag in Birma aankomen. Thein Sein en Surin Pitsuwan noemden de komst van de waarnemers in een gezamenlijke verklaring „goed voor de transparantie, wat zal bijdragen aan het internationale krediet dat Myanmar tot nu toe heeft opgebouwd”. Myanmar is de naam die de junta aan Birma heeft gegeven.

Twee dagen later volgden uitnodigingen uit Rangoon aan waarnemers uit de Verenigde Staten en de Europese Unie, en van de Verenigde Naties. De hele wereld mag meekijken.

Zo doe je dat dus, voorbeeldig democraat worden. Speel het spel, nodig de mannen en vrouwen uit die met hun rolkoffertjes en Election Observation Handbook de wereld over reizen om verkiezingen te keuren. Als hun oordeel positief is, kun je wereldwijd krediet verwachten, en ook meer investeringen, schrijft Chris Hensen in deze bijlage in wat je ‘het portret van de onbekende verkiezingswaarnemer’ zou kunnen noemen: het grotendeels naamloze – en geruisloos uitdijende – leger van ‘huurlingen voor het democratische ideaal’. Die maken daarbij wel vuile handen: vaak genoeg legitimeren zij een regime dat niet smetteloos verkozen is. Soms in naam van het hogere doel dat het democratische proces zelf in stand blijft (oppositie steunen), soms omdat stabiliteit als een zwaarder wegend belang geldt – zie Afghanistan, en ook Rusland deze maand.

Intussen is er wel een globalisering, en ook democratisering van de verkiezingskunde gaande. Niet alleen zullen bij de Franse presidentsverkiezingen dit voorjaar, en bij de Amerikaanse in het najaar, Afrikaanse en Russische waarnemers toezien. De nieuwste tendens is spontaan toezicht van kiezers zelf. ‘Gewone’ Russen kwamen deze maand bij hun presidentsverkiezingen met webcam en wetboek in de hand in het stemlokaal kijken of alles volgens de regels verliep. Dat is de doe-het-zelfmentaliteit van de internetburger: meer gericht op procedures dan op partij-engagement.

Ook in dit katern: schrijver Maarten Zeegers. Hij was in Syrië als student islamitisch recht en zelfbenoemde casanova en verkende de spanning tussen seksuele frustratie, religieuze orde en een politiestaat. Zijn verhaal leidt terug naar het begin van de opstand waar hij vorig jaar voor de krant uit Damascus over schreef. Nu met toevoeging van z’n persoonlijke zoektocht.