De werkelijkheid is te bodemloos om te snappen

Erik Kriek: Het onzienbare en andere verhalen van H.P. Lovecraft. Oog & Blik, 112 blz. € 24,90 ***

De almaar groeiende populariteit van thrillers suggereert dat wij soms lezen om gekweld te worden. Mits via boeken ondergaan, is angst aangenaam en pijn fijn. Het subgenre van spannende boeken waarin pas écht geleden wordt, is horror. Dat wordt – op het werk van Stephen King na – vooral door een kleine groep fijnproevers gelezen. Tekenaar Erik Kriek brengt met de comic Het onzienbare een ode aan het werk van een van de grondleggers van de moderne horror: de Amerikaanse schrijver H.P. Lovecraft, die in het begin van de vorige eeuw peilloos vreemde horrorverhalen schreef.

De angst in Lovecrafts werk draait om wat Freud ‘das Unheimliche’ doopte: het onbestemde gevoel dat er iets mis is met de werkelijkheid. Of erger nog: het gevoel dat de werkelijkheid een gordijn is dat vóór de echte, werkelijke werkelijkheid hangt. In Lovecrafts verhalen is die echte werkelijkheid altijd te vreselijk en bodemloos om door de menselijke geest te worden bevat. Ten prooi aan nieuwe inzichten over de aard van het bestaan en de kosmos zelve, verliezen Lovecrafts hoofdpersonen hun verstand of leven. In het titelverhaal van Het onzienbare ontdekt een man dat hij over sluimerende zintuigen beschikt waarmee hij de liederlijke wezens opmerkt die constant en ongezien door de werkelijkheid van alledag zweven. In het verhaal ‘De kleur uit de ruimte’ brengt een neerstortende meteoriet een interstellaire besmetting mee die de natuur en de mensen langzaam doet vergrijzen en verkruimelen.

Lovecrafts proza, dat indertijd werd gepubliceerd in pulptijdschriften als Weird Tales en Amazing Stories, is soms onbedoeld lachwekkend. Hij omschrijft zijn monsters graag met termen als ‘een godslasterlijke monstruositeit van groteske afstotelijkheid en kwaadaardigheid’ en de nieuwe werkelijkheid als een ‘onbenoembare afgrond van zwartheid en vervreemding’. Hij was echter onbetwistbaar goed in het oproepen van een onaangename sfeer, die nog lang na lezing blijft hangen. Erik Kriek is er goed in geslaagd die sfeer in zijn zwart-wit tekeningen te vatten.

Bijvoorbeeld in het verhaal ‘Schaduwen boven Innsmouth’, waarin een jongeling een kustplaatsje aandoet dat door de omgeving als de pest wordt gemeden. De inwoners lijken een verschrikkelijk geheim te verbergen; waarom hebben ze zo’n rare, visachtige blik in de ogen?

H.P. Lovecrafts verhaal doet bij herlezing gekunsteld en langdradig aan, maar de sfeer is geweldig naargeestig. Erik Kriek laat in zijn getekende versie de overtollige woorden weg en behoudt de sfeer. Krieks tekeningen zijn van een grote ‘groteske afstotelijkheid en kwaadaardigheid’ zonder dat die woorden hoeven te vallen.