De tijd dringt voor Obama en Afghanistan

Ahmed Rashid: Pakistan on the brink (The future of Pakistan, Afghanistan and the West). Allen Lane, 234 blz. € 20,98.

Twee dagen na zijn aantreden benoemde de Amerikaanse president Barack Obama topdiplomaat Richard Holbrooke tot speciaal gezant voor Pakistan en Afghanistan. Holbrooke, architect van het Dayton-akkoord, had ten minste twee problemen die verhinderden dat hij zijn succes als vredesstichter in Bosnië kon herhalen. Het eerste was dat hij nooit het persoonlijke vertrouwen verwierf van de president.

De afstand tussen Holbrooke (die eind 2010 onverwachts overleed) en Obama was volgens de Pakistaanse schrijver Ahmed Rashid illustratief voor een breder manco waaraan het Amerikaanse Afghanistan-beleid nog steeds lijdt. De ‘militairen’ zetten de piketplaatjes. Maar van een coherente politieke strategie voor wat de VS nu eigenlijk voor ogen hebben met Afghanistan, buurland Pakistan en de regio in het algemeen is „tragisch genoeg” geen sprake, stelt Rashid vast in zijn nieuwe boek Pakistan on the brink.

In 2014 willen de VS en de NAVO hun gevechtstroepen uit Afghanistan hebben teruggetrokken, deze zomer gaan weer 23.000 Amerikaanse soldaten naar huis. De tijd dringt dus om de missie in Afghanistan nog te redden. Maar dan moeten er wel snel nieuwe politieke initiatieven van het Witte Huis komen. Vredesgesprekken met de Talibaan en gesprekken met alle belanghebbende in de regio zijn het enige alternatief voor chaos en burgeroorlogen.

Dat raakt Holbrooke’s tweede obstakel. Wie vrede wil in Afghanistan kan niet om Pakistan heen, waarvan de militaire geheime dienst ISI de Afghaanse Talibaan steunt. En wie Pakistan tot de rede wil brengen, wat hard nodig is zoals Rashid overtuigend toont, kan niet om India heen. De vuile oorlogen van Pakistan vloeien alle voort uit de obsessieve rivaliteit met dat land.

Dus voor Holbrooke was het cruciaal Delhi bij het Afghanistan-proces te betrekken. Maar hij kreeg geen voet aan de grond. Praten met Pakistan betekent immers praten over Kashmir, en dat wil India niet.

Rashid werd in 2000 bekend met zijn standaardwerk over de Talibaan. Pakistan on the brink is een essaybundel, veel van zijn inzichten heeft hij elders al prijsgegeven. Vorige zomer schreef hij in de Financial Times over geheime gesprekken in november 2010 tussen de Talibaan en Amerikaanse functionarissen. Het overleg, in een dorpje bij München, was het werk van de Duitse diplomaat Michael Steiner, toen gezant voor Afghanistan en Pakistan. Hij is net benoemd tot ambassadeur in Delhi. Misschien kan hij wél deuren openen die voor Holbrooke dicht bleven. Erg optimistisch is Rashid niet. Hij is vooral teleurgesteld over de afstandelijke houding van Obama. Voorganger Bush maakte grote fouten, maar kon Afghanen voor zich winnen. Obama toont geen betrokkenheid. Hij wil alleen maar zo snel mogelijk weg. Dat ruikt men in de regio.