Zaaien, plukken en proeven

Oost-Indische kers over een omelet, selderij in de soep. Kruiden zijn lekker, mooi en eenvoudig te kweken. In de tuin of op het balkon.

Vraag kinderen eens om uit tuin of bak voor u wat bieslook te knippen: die grappige, holle buisjes die in de keuken – snipsnip – als groene haren belanden op een gekookt eitje-met-mayo. Spelenderwijs leren verzamelen, maakt later dikwijls goeie thuiskoks van ons. Wat smaakt er perfect bij aardappels, gepoft in de as van een kampvuurtje hoog in de bergen? Wilde tijm, samen gevonden in een stenige wei. En wat doet het subliem bij rolletjes kalfsvlees met rauwe ham, gegeten op vakantie in Italië? Grijsgroen blad met een keelsnoepjessmaak: salie.

Kruidenzoekers worden vaak ook kruidenkwekers. Die weten dat je pas selderie hebt gegeten als je het zelf plukt voor de soep. Zodra je een topje pakt, danst de pittige geur om je heen. Ah, dat wordt volgend jaar een heel vak selderie.

Kruiden zijn onbetamelijk lekker, maar ook mooi en veelzijdig. Zo heb je tere, varenachtige kervel, smakend naar anijs, en zijn grote tegenhanger engelwortel, een forse, hemelse verschijning met krachtig likeuraroma. Met kruiden kun je maaltijden geuren en kleuren: bestrooi een peterselie-tuinmelde-omelet eens met gemengde Oost-Indische kers, de alleskunner uit moes-, sier- en kruidentuin, en het is of de zon vlammend opkomt boven je bord.

Zo kunt u zelf kruiden kweken:

1. Zelf kruiden zaaien

Veel kruiden kopen we tegen een hoge prijs: van ver ingevlogen, in karige hoeveelheden voorverpakt of als potplantjes, in moordend tempo opgekweekt en daardoor ultrakort levend. Dat kan beter. Zelf telen. U hebt geen tijd? Werkelijk niet? Geweldige kruiden als tuinkers, dille, kervel en koriander groeien vlot, zeker als u ze achter het venster plaatst. Peterselie, selderij en lavas doen er wat langer over, en tijm en rozemarijn spannen de kroon, maar wat een vreugde om ze uiteindelijk te zien opkomen. Of binnen drie jaar een heuphoge haag te scheppen, afkomstig uit één zakje zaad, van het Bijbelse hysop. Dat multitaskend heel- en keukenkruid stond in elk middeleeuws kloosterhof. De diepblauwe lipbloemetjes vormen een nectarpoel voor hommels, bijen en vlinders en de smaak is een verwarmende mix van bonenkruid, tijm, marjolein en munt.

2. Kruiden in potjes vermeerderen

Voor wie zich de tijd niet gunt, bestaat er een oude truc die zeven stappen overslaat. Koop kruiden in potjes en peuter ze thuis onmiddellijk uit elkaar. Als een ware kweker gaat u vermeerderen; vooral bieslook en basilicum zijn hiervoor geschikt. Voorzichtig verdelend wint u uit zo’n pol gemakkelijk vijf tot negen miniplantjes die u in de tuin of in ruime potten zet, in bemeste tuinaarde (want kruiden eten flink). Zon, licht en hemelwater is wat ze nu wensen. Bieslook mag naar buiten, basilicum blijft binnen, zijnde een enorme koukleum. Slaan ze aan en dijen ze uit, knip bieslook dan vlak boven de plant; in porties; het loof groeit snel weer aan. Pluk basilicumblad van onder af. Verwijder stengels waaraan zich bloemen (en zaden) willen vormen al in een vroeg stadium; zo doet u extra lang met uw kruid.

3. Kruiden in potjes ‘afleggen’

Afleggen is geschikt voor meerjarige, houtige kruiden zoals salie, rozemarijn, tijm, majoraan, lavendel of de razend populaire verveine (citroenverbena). Buig een gezond takje onderaan de plant naar de grond (of naar een pot aarde die u naast de plant zet); graaf het halverwege in en zet het vast; laat de taktop uit de aarde steken: grote kans dat deze aflegger aan het eind van de zomer goed is geworteld. Steek hem door op de plek waar u hem vastzette en verpoot uw plantje naar een ruimere bak goede aarde. Maar vergeet niet dat verveine van november tot mei bij u binnen wil wonen, daar geheel uitvalt, toch water eist, begin maart licht teruggesnoeid moet en dan weer graag verhuist naar de allerzonnigste vensterbank, kas of beschutte tuinhoek, nu geplaatst in een nog grotere pot vruchtbare aarde. En dat elk jaar opnieuw.

4. Of bestel bolletjes daslook

Voor wie bovenstaande te veel gedoe vindt, iets geheel anders. Bestel in september bij goede kwekers bolletjes daslook (Allium ursinum) die u laat verwilderen in een vochtig, schaduwrijk tuindeel, of in een diepe bak aarde, uit de zon geplaatst. Daslook piept in maart tevoorschijn, met frisgroen, breed blad en later schitterende straalbloemen. Moeiteloos komt hij jaarlijks op. Nog even en u maakt uw eigen daslookpesto, in steeds grotere hoeveelheden.

Van Alma Huisken en Doortje Stellwagen verscheen het tuin- en kookboek Met mest en vork. Marjoleine de Vos schrijft er deze week over in haar thuiskokrubriek op pagina 8.