Schade herseninfarct kan worden beperkt

Het herstel na een herseninfarct gaat sneller wanneer twee eiwitten of hun gezamenlijke receptor worden stilgelegd. Onderzoekers van Stanford University hebben dit ontdekt bij muizen (Neuron, 22 maart).

De betrokken eiwitten regelen via de receptor het aantal synapsen in de hersenen en de activiteit ervan. In de muizen werden de eiwitten stilgelegd door de betrokken genen te verwijderen. Bij mensen kan dit niet. Daarom is het zoeken naar andere middelen die hetzelfde effect sorteren.

Wie een herseninfarct krijgt, wordt behandeld met een stof die bloedstolsels oplost. Dat moet snel: binnen zes uur na het infarct. Dit voorkomt verdere schade, maar draagt weinig bij aan het herstel van al aangerichte schade. Aan een medicijn dat dit wel kan – en ook na verloop van zes uur – is grote behoefte.

De betreffende eiwitten, K en D genaamd, helpen het immuunsysteem bij het onderscheid tussen lichaamseigen en lichaamsvreemde eiwitten. Een paar jaar geleden ontdekten de onderzoekers dat ze daarnaast ook een rol spelen in de hersenen. Ze beperken de aanleg van nieuwe synapsen en dempen de activiteit van bestaande. Deze ogenschijnlijke rem op de hersenactiviteit is niettemin nuttig. Ontbreekt hij, dan kunnen synapsen overmatig actief worden en kan epilepsie ontstaan. Ook ontdekten de onderzoekers dat de activiteit van K, D en hun receptor PirB in de door een beroerte getroffen delen van de hersenen sterk toeneemt. Dit beperkt de kans op herstel, want daarvoor zijn nieuwe synapsen onmisbaar.

Daarom onderzochten zij bij muizen wat er gebeurt als successievelijk de genen voor K, D en PirB worden uitgeschakeld en de dieren vervolgens een kunstmatig herseninfarct krijgen. Het effect maten zij ondermeer af aan de tijd die de dieren staande bleven op een steeds sneller ronddraaiende schijf. Welk eiwit ook was uitgeschakeld, de dieren deden het één week na het infarct veel beter dan normale controledieren. Onderzoek van de hersenen liet ook zien dat de schade aanmerkelijk kleiner was.

Deze resultaten geven hoop dat het mogelijk wordt een medicijn te ontwikkelen dat het herstel na een infarct bevordert. Daarbij wordt allereerst gezocht naar een medicijn dat PirB blokkeert. Receptoren laten zich doorgaans makkelijker blokkeren dan andere eiwitten.

Voor de toekomst resteren nog minstens twee belangrijke vragen. Kan PirB zomaar geblokkeerd worden zonder onaangename bijwerkingen op te roepen? En: werkt wat bij muizen werkt ook bij mensen?

Huup Dassen