Ongepaste bonussen

President-commissaris Jeroen van der Veer van ING en zijn plaatsvervanger Peter Elverding hebben de woede van Nederland vorig jaar over de uitkering van bonussen aan de top verstaan. De bonus ging niet door en de twee commissarissen hebben hun eigen beloning ook verlaagd. Het was nog beter was geweest als de andere ING-commissarissen, zoals voormalig FNV-voorzitter Lodewijk de Waal, hun voorbeeld hadden gevolgd. Nu leveren zij 14.000 euro (Van der Veer) en 13.000 (Elverding) in. Op dit bestuursniveau zijn deze bedragen niet indrukwekkend, maar de trend is wel ongewoon. Omlaag. Zij maximeren hun beloning op respectievelijk 100.000 en 90.000 euro.

Gezien de lopende staatsteun betaalt ING geen bonussen aan de top. Maar voorbeelden van ongepaste bonussen, gouden handdrukken en andere betalingen zijn er nog steeds genoeg. Crisis of niet. Parlementariërs klaagden in hun bonuswoede deze week over de betalingen aan het topkader van PostNL en pakketjesvervoerder TNT Express bij de splitsing van het TNT-concern. Of neem de president-commissaris van kabelbedrijf Ziggo, dat deze week succesvol op de beurs debuteerde. Hij krijgt maar liefst 290.000 euro.

Op het snijvlak van de commerciële en de publieke zaak tartte de vertrekregeling à 3,5 miljoen euro van topman Erik Staal van de wankelende woningcorporatie Vestia elke voorstelling. In de publieke sector blijkt voormalig voorzitter Pieter Kalbfleisch van concurrentiewaakhond NMa acht jaar geleden met toenmalig minister Laurens Jan Brinkhorst te hebben afgesproken dat hij twee jaarsalarissen (352.000 euro) zou krijgen als hij in 2011 niet werd herbenoemd. Hij moest vorig jaar zelf het veld ruimen wegens een justitieel onderzoek. Het is een twijfelachtige praktijk dat mensen vóór hun benoeming hun vertrekpremie al menen te moeten regelen. Hier is het ook verspilling van geld en een affront voor de soberheid die de publieke sector moet kenmerken.

De jaarverslagen van beursgenoteerde ondernemingen bieden onfrisse staaltjes verrijking, zoals een extra salaris plus pensioenstorting à 1,4 miljoen voor scheidend Akzo Nobel-voorzitter Hans Wijers. Stuk voor stuk zijn het voorbeelden die arbeidsverhoudingen binnen organisaties vergiftigen.

De openheid over beloningen is informatie achteraf, zoals bij gouden handdrukken. Maar: voorkomen is beter. Dan ligt de verantwoordelijkheid meteen vast. Zouden commissarissen en ministers die vertrekregelingen ook afsluiten als zij direct openheid moesten geven? En het publiek en de media de bedragen zouden zien? Vreemde ogen dwingen. Het wéten dat het publiek een buitenproportionele gouden handdruk ziet, zal sommigen weerhouden om zulke afspraken te maken. Gouden tip voor elke commissaris en minister: stel uzelf één vraag. Kan ik het op een verjaardagsfeestje uitleggen als het openbaar wordt?

Winstdelingsregelingen zijn prima, zeker als zij ook breed in een bedrijf zijn ingevoerd. Maar waarom een bonus erbovenop? Aan de top geldt: goed werken wordt al goed beloond. De top moet niet de veiligheid van werken in loondienst combineren met bonussen die een echte ondernemer toekomen.

De bonuscultuur in de financiële wereld verdient geen navolging. Maar vergelijkbare uitspattingen elders zijn inmiddels gewoon. Neem de ingeslopen ‘tekengeld’-gewoonte. Een bedrijf dat een directeur van buiten wil aanstellen, moet eerst diens opgebouwde voordeeltjes (aandelen, opties) bij diens oude baas vergoeden. Tekengeld was een rariteit in neofeodale beroepsgroepen, zoals topvoetballers. Wie imiteert nu wie? Het bedrijfsleven lijkt steeds meer op de voetballerij, met dit verschil dat de doelpunten van een midvoor zichtbaar zijn en die van een topman niet.

De tekengeldmanagers maken ons één ding duidelijk: zij zijn huurkrachten. Zij zijn zomaar weg als iemand anders meer betaalt. Zo dragen tekengelden net als bonussen bij aan oriëntatie op snel gewin in plaats van continuïteit en kracht op langere termijn.