Een Dame blijft sowieso actief

Typisch Dame Edna Everage: bij wijze van pensioen gaat ze twee jaar op tournee. Maar daarna doet ze rustig aan, beweert althans haar vertolker, Barry Humphries. Housewife! Superstar! pochten de affiches bij haar allereerste show. Die provocerende belofte maakte ze volledig waar.

Foto Getty Images, Paul Hawthorne

Dame Edna gaat op 22 juni weer op tournee. Twee jaar lang reist ze over de wereld, via Australië naar Groot-Brittannië en dan naar New York. Het wordt tegelijk haar afscheid. „De kern van het verhaal is dat ik me een beetje senior begin te voelen”, zei de 78-jarige Barry Humphries, de man achter de doldwaze diva, in de Daily Telegraph. „Ik ben er dol op en het is ook heel gezond voor me. Maar het wordt afmattend als je nog veel méér te doen hebt.”

Zijn creatie zal heus nog wel eens op de televisie opduiken, verklaarde Humphries, maar met de theatershows is het na deze tour echt afgelopen. Hij wil nog een paar boeken schrijven, hij wil nog heel wat schilderijen maken en hij hoopt ook nog veel musea en kunstveilingen te bezoeken.

Dame Edna Everage heet ze voluit, de mallotige matrone met de voyante vlinderbrillen, de overdadige oorknoppen, de grijze pruiken met blauwpaarse spoeling en de malicieuze stembuigingen. De zelfbenoemde megastar kan vilein uithalen – poeslief, op het eerste gehoor, maar daarom des te venijniger. Zo schitterde ze in de jaren negentig in haar eigen talkshow, The Dame Edna Experience, die af en toe ook in Nederland werd uitgezonden. Eén keer trad ze hier op, in 1994 in theater Carré in Amsterdam, met een show die vooral bestond uit onbedaarlijke kletspraat, een stuk of wat liedjes en veel snerpende conversatie met de zaal. Over de jurk van een dame op de eerste rij, bijvoorbeeld: „Dat is zeker een oude favoriet – ja, zo maken ze ze tegenwoordig niet meer.”

Als twintiger was de uit een brave buitenwijk van Melbourne afkomstige Barry Humphries al een als kunstenaar vermomde pestkop, met een hang naar dadaïstische practical jokes. Zijn eerste expositie, in een kleine galerie, bestond uit sculpturen die hij „opzettelijk infantiel” noemde, veelal vervaardigd uit niet-houdbare materialen als cake en vlees. Ook spreidde hij de inhoud van een Heinz-blik aardappelsalade met mayonaise uit over het trottoir, zodat de gemiddelde passant onmiddellijk aan braaksel zou denken. Waarna hij, zodra er voldoende voorbijgangers waren, een lepel uit zijn zak haalde om de drab smakelijk op te peuzelen.

Halverwege de jaren vijftig sloot Humphries zich aan bij een rondreizend theatergezelschap, maar een groot acteur was hij niet. Achter het toneel, in de kleedkamer en in de bus, onderweg naar een volgende voorstelling, oogstte hij meer succes. Hij maakte zijn collega’s vooral aan het lachen met zijn parodie op de dames van het Nut van het Algemeen of de Huisvrouwenraad. Althans: hun Australische equivalenten, die vaak na afloop van de opvoering een deftig dankwoord spraken. Langzaam maar zeker groeide uit die pedante, dominante dames de gestalte van Dame Edna Everage. Maar wat hij met haar aanmoest, wist hij nog niet.

Hij verhuisde naar Londen en schreef een satirische strip over een dronken Australiër in Londen. Het zou nog tot 1976 duren voordat hij het aandurfde het Apollo Theatre te huren om zich als Dame Edna te vertonen. Housewife! Superstar! riepen de affiches.

Sindsdien was Barry Humphries zelf niet vaak meer te zien. Meestal ging zijn vlezige gezicht schuil achter de façade van zijn flamboyante alter ego en daardoor kon hij ongestoord over straat. Zo werd hij in 1990 niet herkend tijdens een lang bezoek aan het Stedelijk Museum in Amsterdam, ook al had hij een dag eerder in de schijnwerpers gestaan als Dame Edna, bij de presentatie van haar quasi-autobiografie in een somptueuze salon in het Barbizon-hotel. Van veel informatieoverdracht was daar weinig sprake. Dame Edna gaf gewoon een optreden ten beste. Op elke directe vraag antwoordde ze met een kwinkslag. Werd er naar Barry Humphries geïnformeerd dan maakte ze een wegwerpgebaar. Hij was haar manager, zei ze, en verder niet van belang. Ze ontwapende ons nog verder door te zwijmelen over de ontvangst die haar in Amsterdam was bereid. Zelfs koningin Elizabeth of Margaret Thatcher was nooit door zoveel fotografen, tv-camera’s en journalisten omringd, stelde ze vast. „En ook niet jullie mooie koningin Juliana, een beetje mijn dubbelgangster.”

Over twee jaar blijft Humphries vaker thuis, waar hij de trotse eigenaar is van een telefoonboek dat nog van Oscar Wilde is geweest en diverse schilderijen van de Vlaamse symbolist Jan Frans De Boever. Maar Dame Edna blijft af en toe in televisieshows verschijnen, want het lukt hem niet haar volledig los te laten. „Het is onmogelijk de luiken helemaal voor haar te sluiten”, zei hij. „Ik zou haar nog niet permanent met pensioen kunnen sturen.”