Dood zwarte jongen leidt tot woede

Het doodschieten van een 17-jarige zwarte jongen in Florida , mogelijk uit racistische motieven, rijt in de VS oude wonden open.

Betogers in de plaats Sanford in Florida bij een betoging in reactie op het doodschieten van de 17-jarige zwarte jongen Trayvon Martin. Foto AFP

De gewelddadige dood van de zwarte tiener Trayvon Martin in Florida heeft pijnlijke herinneringen in de Verenigde Staten naar boven gebracht uit de tijd voor de opkomst van de zwarte burgerrechtenbeweging, midden vorige eeuw. In het hele land wordt bij demonstraties opgeroepen tot vervolging van de schutter en onderzoek naar nalatigheid van de politie.

President Obama gebruikte zeldzaam persoonlijke woorden toen hij gisteren over de kwestie sprak: „Als ik een zoon had gehad, had hij eruit gezien als Trayvon.” Het bekende basketbalteam Miami Heat liet zich uit protest fotograferen met dezelfde capuchons op als Trayvon Martin.

Martin (17) kocht op 26 februari in het stadje Sanford een zakje snoep en een fles ijsthee. Toen hij daarmee ’s avonds op weg naar huis door een bewaakte buurt liep, trok hij de aandacht van George Zimmerman, een vrijwilliger bij de buurtwacht. Zimmerman, half-blank, half-Latijns-Amerikaans, belde de politie omdat hij Martin „verdacht” vond lopen. Zimmerman mocht van de politie niet ingrijpen, maar hij stapte uit. Na een nog onduidelijke woordenwisseling schoot hij Martin dood. De schutter is gehoord, maar hij wordt niet vervolgd.

Het uitblijven van vervolging leidde meteen tot grote woede in de Afro-Amerikaanse gemeenschap. Die breidde zich de afgelopen dagen met name via sociale media als Twitter en de website change.org uit over heel Amerika. Onder druk van petities en oproepen van bekende Amerikanen moest het hoofd van de politie in Sanford, Bill Lee jr., zijn baan opgeven.

Het politiedistrict blijkt een verleden te hebben van onopgeloste en niet-onderzochte zaken. Zwarte inwoners werden daarvan de dupe. Vijf jaar geleden werd een jonge zwarte man vermoord door twee beveiligingsbeambten, onder wie een oud-agent. In die zaak is niemand ooit veroordeeld.

In Florida, waar veel rijke gepensioneerden in gated communities wonen, mogen burgerwachten wapens dragen. De wet, een voorbeeld voor aanhangers van eigenrichting in het hele land, is bovendien ruimhartig met het begrip ‘noodweer’. Elk jaar worden zo’n honderd daders van fatale schietpartijen vrijgesproken of niet vervolgd in Florida.

Of racisme een rol speelde bij George Zimmerman, is (nog) niet bewezen. Hij heeft zelf een gemengde achtergrond: zijn vader is Amerikaan, zijn moeder komt uit Peru.

De woede van betogers, televisieprogramma’s en columnisten concentreert zich vooral op de rol van de politie. Waarom werd Zimmerman niet tegengehouden of scherper ondervraagd toen hij een willekeurige passant verdacht vond? Zimmermans vader ontkent racistische motieven bij zijn zoon, de schutter zelf zegt dat hij uit zelfverdediging schoot.

USA Today, een grote krant, legde gisteren in het hoofdredactioneel commentaar een verband met de dood van Emmett Till, in 1955. Till was 14 toen hij in dat jaar door een groep blanken van zijn bed werd gelicht en vermoord. Ze dachten dat hij naar een vrouw had gefloten. Niemand is er ooit voor veroordeeld.

Tills dood vormde een inspiratie voor de ontluikende zwarte burgerrechtenbeweging, die onder meer vocht voor gelijke berechting. Maar nog altijd, concluderen velen nu, is die er niet gekomen. Eén op de elf Afro-Amerikanen zit volgens recente cijfers een (voorwaardelijke) straf uit. Het landelijke cijfer is één op de 31. Gratie en strafvermindering wordt veel sneller aan blanken verleend.

Obama riep zijn landgenoten gisteren op „aan introspectie te doen”. Door te zeggen dat een zoon van hem er precies zo had kunnen uitzien als Trevor, brak hij met een ongeschreven regel dat hij zijn afkomst niet gebruikt bij binnenlandse kwesties.