Dit gebeurt er vannacht om 02.00 uur. Maar waarom ook alweer?

Een gemeentewerker in Minsk, Wit-Rusland, verzet de klok. Foto AFP / Alexey Gromov Een gemeentewerker in Minsk, Wit-Rusland, verzet de klok. Foto AFP / Alexey Gromov

Vannacht gaat de zomertijd in en wordt de klok een uur vooruit gezet. En waar de stationsklokken bij de overgang naar wintertijd gewoon een uur stilstaan, trekken de klokken vannacht een sprintje. In ongeveer tien minuten gaat de klok van 02.00 naar 03.00 uur.

Leuk, maar wat was ook alweer het nut van zomertijd?

Een humoristisch essay uit 1784 van Benjamin Franklin wordt vaak aangehaald als een van de eerste beschrijvingen van zomertijd. In de lente van dat jaar werd hij om zes uur ‘s ochtends wakker van een vreemd geluid en toen hij naar buiten keek bleek de zon om die tijd niet alleen al op te zijn, maar ook al licht te geven. Dit, zo schreef hij, had vóór hem waarschijnlijk nog nooit iemand opgemerkt. Hoeveel kaarsen, en dus geld, kon je vooral in de zomer wel niet uitsparen door een paar uur eerder te leven!

Na de Duitsers volgden andere landen

Het was pas in 1909 dat de Britse aannemer William Willet er voor pleitte om de klok in de lente een uur vooruit te zetten. Dat plan haalde het niet, maar in 1916 waren de Duitsers de eerste die de zomertijd daadwerkelijk invoerden. Daarna volgden de Amerikanen en andere landen.

Nederland heeft vanaf 1916 een zomertijdregeling. Die werd in 1946, na de oorlog, afgeschaft maar in 1977 opnieuw ingevoerd. Één van de redenen? Energiebesparing. Vier jaar eerder was er namelijk een grote oliecrisis geweest.

Maar of er daadwerkelijk energie wordt bespaard is al jaren voer voor discussie. Het is dan ook lastig meetbaar, schreef wetenschapsredacteur Ellen de Bruin een paar jaar geleden in NRC Handelsblad.

“Als we het licht ’s avonds later aandoen, doen we dat misschien ’s ochtends wel eerder. En op lange zomeravonden gaan we er misschien wel lekker lang met de auto op uit naar energievretend vermaak. Mensen die airconditioning hebben, zetten die graag hoog. We verbruiken sowieso steeds méér.

Al met al bleek slechts uit enkele van de onderzoeken uit de jaren zeventig een kleine elektriciteitsbesparing, maar sinds die tijd zijn de gewoontes wat betreft energiegebruik ook weer veranderd. De Canadese onderzoekers stellen voor om vooral ook maar onderzoek te doen naar ándere manieren om de burger later het licht te laten aandoen – zoals meer lichtkoepels, ramen in het dak.”

Dode dieren en meer hartaanvallen

Daarnaast zijn er ook nadelen aan het vooruit zetten van de klok. Zo worden er de week na de invoering van de zomertijd altijd extra veel dieren doodgereden. Mensen hebben de klok een uur vooruit gezet en reizen op een nieuwe tijd naar hun werk. De dieren doen wat ze altijd al deden: ’s nachts eten zoeken op weilanden en in uiterwaarden, en tijdens de ochtendschemering terugkeren naar de rustige bossen.

Ook zou volgens Zweedse onderzoekers het aantal hartaanvallen in de dagen na het begin van de zomertijd vijf tot tien procent hoger liggen. Tegelijkertijd zorgt zomertijd weer voor minder verkeersdoden.

Vooral bedoeld voor recreatiesector

De programmamakers van KRO’s De Rekenkamer probeerden eind vorig jaar alle voordelen en nadelen op een rijtje te zetten en daar een prijskaartje aan te hangen. Een daarbij ontdekten ze dat zomertijdregeling toch vooral is ingesteld als extra bron van inkomsten voor de recreatiesector. Die extra inkomsten bedragen 12 miljoen euro. Een bedrag dat in het niet valt bij de (immateriële) kosten, aldus de eindconclusie van de Rekenkamer.

“Een uurtje extra kost ons dus heel erg veel, maar blijkbaar hebben we dat over voor onze lange zomeravonden.”

Bekijk hier de aflevering van de Rekenkamer over zomertijd.
Get Adobe Flash Player
Als het niet mogelijk is Flash te installeren kunt u de video bekijken via deze link.