De lust tot verplettering

Als er een wet zou bestaan die voorschreef dat alle voetbalwedstrijden in een gelijkspel moesten eindigen, zou het er wat rustiger uitzien in de wereld. Misschien is voetbal de oerbron van alle spanning in dit stadium van de beschaving. Bij een verplicht gelijkspel zou de spanning niet volstrekt verloren gaan, een eindstand van tien-tien is beter dan één-één, maar we zouden verlost zijn van dat triomfgehuil, dat schaamteloos gehos, de vernederende aanblik van de verliezende partij. En het grootste voordeel: er zou geen voetbalgeweld meer zijn. Ergens in de jaren dertig heb ik de aanzet tot dit denkbeeld gekregen, tijdens een wedstrijd Nederland-België. De stand was 8-3 in het voordeel van de Oranjehemden. Bep Bakhuys maakte er 9-3 van, het publiek raakte in razernij en begon „Tien! Tien! Tien!” te roepen. Ik had geen medelijden met de Rode Duivels maar ik schaamde me voor mijn landgenoten.

Never kick a man when he’s down. Dat is een oud gezegde, misschien wel uit Engeland waar het voetbal is uitgevonden en waarschijnlijk ook de sportiviteit in het algemeen. Voor alle zekerheid heb ik even de Google geraadpleegd. Binnen 0.32 seconden had ik ongeveer 111.000.000 resultaten. Daaruit een heel kleine selectie gemaakt, en onmiddellijk waren ze er weer, de mensen die leuk uit de hoek wilden komen. Juist als iemand ligt, moet je hem een trap geven! Een beter ogenblik is er niet! Uitroeptekens. Ook nog een stuk of wat filmpjes. En ergens in een marge de advertentie van een paar meisjes uit de Oekraïne die dringend met me kennis wilden maken.

Dit terzijde. Hier gaat het verder over het grote verlangen naar andermans verplettering, hoe dan ook. Volgens mij is dat het belangrijkste kenmerk van deze tijd geworden. Tel eens hoe vaak je de uitdrukking ‘maar liefst’ per dag in de media leest of hoort. Maar liefst een miljoen euro valt er te winnen, daar stond een file van maar liefst 621 kilometer, maar liefst drie uur heeft Montag aan dit stukje zitten schrijven. Het was al heel veel, geweldig, ontzaglijk, je was al diep onder de indruk maar nog niet voldoende. Door dit maar liefst krijg je de genadeklap. Het equivalent van maar liefst in het latijn is ‘nota bene’. Let goed op, dat valt bijna niet te geloven, je slaat van verbazing achterover. Dat is de bedoeling.

Nog een voorbeeld uit het repertoire van de verplettering. De weervrouw/man zegt dat we op het ogenblik de warmste dagen in maart sinds 1891 beleven. Einde mededeling. Ik denk: moeten we daarvan paf staan? Hoe warm was het dan in dat jaar? En zijn er jaren geweest waarin het nog warmer was? Hetzelfde liedje als het hard geregend heeft. De Bilt meldde de meeste regenval sinds 1921. Je gelooft graag dat het toen veel is geweest, maar is er misschien een nog vroeger record? Voor je het weet ben je door de hang naar de verplettering aangestoken. Hoeveel regen moet er vallen om weer eens een Zondvloed te krijgen? Of moeten we ervan uitgaan dat die gebeurtenis werd veroorzaakt door de diepste depressie ooit?

Door internet is er wat dit aangaat een nieuw tijdvak geopend: dat van de digitale verplettering. Iedereen met een laptop, kan gratis, met de geringste kosten en inspanning op zijn allervervaarlijkst uit de hoek komen, en daaraan blijkt een nog steeds groeiende behoefte te bestaan. Iedere dag raadpleeg ik de digitale krant NU.nl. In de rubriek JIJ staan de reacties van de lezers. Bij grote nationale gebeurtenissen zoals het besluit van Hero Brinkman om de PVV te verlaten en de daarop volgende commotie in Den Haag, lopen ze op tot in de honderden. Na het ongeluk van prins Friso waren het er 1889, waarna de redactie de discussie heeft gesloten.

Ik beschouw dit JIJ als de digitale stem des volks. Van de moeilijkste politieke en economische onderwerpen hebben zij die reageren verstand als Nobelprijswinnaars. In een paar regels weten ze hun expertise te bewijzen. Ze krijgen hooglopende ruzie of vallen elkaar bij. Hun commentaren zijn doorspekt met taalfouten en Engelse woorden. Het meest gebruikte leesteken is het uitroepteken, twee tot tien maal achter de conclusie, daarna komt het vraagteken. En alle inzenders opereren onder een schuilnaam. Soms wordt een reactie niet afgedrukt. Dan staat er: Verwijderd door de redactie. Die wil ik het liefst lezen. Kan de redactie van NU.nl me in het diepste vertrouwen een selectie sturen?

Ik ben dit stukje begonnen met een kleine beschouwing over de lust tot verplettering in het voetbal, in de jaren dertig. Driekwart eeuw later is die lust vrijwel universeel geworden, en niet alleen in Nederland. Kijk eens hoe de Republikeinse kandidaten voor het Amerikaanse presidentschap tegen elkaar tekeer gaan. Binnen dit genre voorbeeldig. Alle ellende in deze wereld komt tenslotte voort uit het feit dat de mens niet rustig in een kamer kan blijven zitten, zei de Franse filosoof Blaise Pascal (1623-1662).

Dat had hij al vroeg goed gezien. En tegenwoordig is er televisie en hoef je nergens meer de deur voor uit.