Zelden was de woede zo groot als nu

Militairen hebben een staatsgreep gepleegd in Mali, omdat ze te weinig steun krijgen om de Toeareg te bestrijden.

Malian soldiers and security forces gather at the offices of the state radio and television broadcaster after announcing a coup d'etat, in the capital Bamako, March 22, 2012. Renegade Malian soldiers went on state television on Thursday to declare they had seized power in protest at the government's failure to quell a nomad-led rebellion in the north. REUTERS/Malin Palm (MALI - Tags: POLITICS CIVIL UNREST CONFLICT) REUTERS

Correspondent West-Afrika

Abidjan. In de aanloop naar de presidentsverkiezingen in Mali, die gepland stonden voor eind april, heeft een groep militairen woensdagnacht een staatsgreep gepleegd. De machtsovername werd aangekondigd op staatstelevisie door een luitenant die verklaarde dat het Malinese leger ontevreden was over de zittende president Amadou Toumani Touré.

De verklaring maakte een einde aan de onzekerheid onder de bevolking, die woensdagmiddag nog dacht dat het alleen om muiterij ging. De militairen hebben zowel het gebouw van de staatsomroep als het presidentiële paleis bezet. Het is niet duidelijk of het gerucht klopt dat Touré zich in de Amerikaanse ambassade schuilhoudt. Hij zou volgende maand aftreden.

De staatsgreep is een direct gevolg van de crisis die in januari begon met een opstand van de Toearegbeweging MNLA, de Nationale Beweging voor de Bevrijding van Azawad. De Toeareg, van oorsprong een nomadenvolk dat zich beweegt in de woestijn tussen Niger, Mali, Algerije en Libië, eisen een onafhankelijke staat in het noordoosten van Mali.

Na aanvallen op militaire kazernes nam de groep ruim een week geleden het stadje Tessalit in. Dat kon gebeuren na een beleg van een aantal weken, waarin het Malinese leger niet in staat bleek de eigen militairen in Tessalit versterking te sturen. Volgens de Verenigde Naties beschikken de Toeareg over aanzienlijk zwaardere wapens dan het Malinese leger. De chaos in Libië had de uittocht van tienduizenden Toeareg uit Libië tot gevolg. Zij namen machinegeweren, luchtafweergeschut en explosieven mee uit Libische munitiedepots. En daar is het Malinese leger niet tegen opgewassen.

De onrust begon woensdagochtend tijdens een bezoek van de minister van Defensie aan een militaire basis vlakbij de hoofdstad. Veel militairen zijn boos, omdat de regering niet genoeg wapens en versterkingen heeft gestuurd om de opstand van de Toeareg neer te slaan. Tijdens de toespraak van de minister begonnen militairen in de lucht te schieten. Uren later bleek dat het protest was uitgedraaid op een staatsgreep. De coupplegers hebben drie ministers, onder wie de premier, gearresteerd.

Ook de bevolking maakte zich de afgelopen weken geregeld boos over het vermeende gebrek aan daadkracht van president Touré. „De coup is een weerspiegeling van de algehele ontevredenheid over de manier waarop de regering met de opstand omging”, vertelt Souleymane Sana per telefoon. Sana werkt voor Oxfam-Novib. „De groep die de macht heeft gegrepen, is niet zo groot. Iedereen vraagt zich af wat er nu gaat gebeuren: zullen andere regimenten zich bij hen aansluiten, wat wordt de reactie van degenen die het niet met hen eens zijn? Een duidelijke strategie lijkt te ontbreken.”

De opstand van de MNLA heeft in het zuiden van het land kwaad bloed gezet. De zwarte bevolking van Mali heeft niets op met de rebellenbeweging van de ‘blanken’, zoals ze de Toeareg met hun vaak lichte huidskleur noemen. Veel Toeareg die in het zuiden wonen, zijn nu uit angst voor wraakacties de grens overgetrokken.

Het VN-bureau voor humanitaire hulp OCHA zei vorige week dat naar schatting 200.000 Malinezen op de vlucht zijn geslagen. Zelden was de woede in Mali zo groot als nu, zegt een analist die anoniem wil blijven. „De bevolking in het zuiden heeft het idee dat de regering teveel concessies aan de Toeareg heeft gedaan.”

Volgens een andere analist is het moeilijk vast te stellen hoeveel aanhang de MNLA heeft. Het is niet de eerste Toeareg-beweging – in de jaren 70 en 80 probeerden Toearegrebellen al meer zeggenschap af te dwingen. Meestal kwam het tot onderhandelingen, waarna de regering beloofde in het droge noorden te investeren.

De jonge generatie Toeareg lijkt volgens waarnemers echter radicaler dan haar voorgangers. „Er zijn velen die geen belang hebben bij de eisen van de MNLA, zoals Toeareg die deel uitmaken van de regering en van internationale organisaties”, zegt de analist. „Niettemin lijken de ideeën van de MNLA zeer breed te leven.”

Opvallend is de manier waarop de Toearegrebellen communiceren. Ze hebben een site, sturen verklaringen en zetten filmpjes op YouTube. Dit wijst erop dat ze hoogopgeleid zijn en weten hoe ze politiek moeten onderhandelen. Het regionale West-Afrikaanse overlegorgaan Ecowas organiseerde vorige week nog een bijeenkomst over de onveiligheid in Mali. De organisatie zei bereid te zijn Mali te steunen, maar kon verder ook geen kant en klare oplossing bedenken.

De MNLA is niet de enige groep die Mali onveilig maakt. Ook Al-Qaeda-in-de-Islamitische-Maghreb (AQIM) is er actief. Deze organisatie heeft de toeristenindustrie een zware klap toegebracht met het kidnappen van buitenlanders. Onder AQIM zouden zich ook Toeareg bevinden. En alsof dat niet genoeg is, dreigt in Mali ook nog een voedseltekort. Vorig jaar viel zo weinig regen dat de oogsten onvoldoende hebben opgebracht. In het noorden heeft minstens 60 procent van de bevolking binnenkort vrijwel niets te eten. Door de coup zijn alle hulpprojecten voorlopig stilgelegd.