'Wij hopen erg dat ze blijven bestaan'

Voor literaire uitgevers zijn de boekwinkels van Selexyz belangrijk. Ze kunnen er een breed assortiment boeken kwijt, van bestsellers tot poëziebundels. Als Selexyz dichtgaat, zullen ze hun oplages aanpassen. „Mensen lopen een straatje om voor die winkels.”

De boekenpaleizen van Selexyz staan symbool voor de bestsellercultuur, maar achter de pallets met Herman Koch, Kluun en Tatiana de Rosnay gingen boekwinkels met een kolossaal assortiment schuil. Niet voor niets twitterde schrijfster Manon Uphoff gisteravond: „Lieve #Selexyz, ooit wilde ik me op dezelfde plek lfst laten opsluiten, brood door een luik en nooit meer naar buiten”.

Voorbij de bestsellertafels pikte een lezer zomaar een vertaald meesterwerk van Joseph Roth op, een dichtbundel van Pieter Boskma – of een verhalenbundel van Uphoff. Voor veel uitgevers legt het bestaan van de Selexyz-winkels zo een bodem onder niet eenvoudig rendabel te maken titels.

Daarvan zullen er minder kunnen verschijnen, verwacht Joost Nijsen van uitgeverij Podium: „Door de bank genomen is Selexyz een zesde van onze omzet. Dankzij hun brede assortiment kunnen wij ons fonds, dat strekt van poëzie tot wijngids, daar goed kwijt. Als Selexyz echt wegvalt, slaat dat een krater in onze afzet.”

Dat geldt voor vrijwel alle literaire uitgeverijen; de gevolgen zullen volgens Nijsen zeer groot zijn. „Als Selexyz dichtgaat, gaan we onze oplages aanpassen. Kleinere oplages betekent dat het uitgeven van een boek duurder wordt. De winstmarge kun je dan beter als verlies gaan beschouwen. Bij sommige boeken gaan we ons sterk afvragen of we die nog wel uit kunnen geven.” Nijsen verwacht dat de bestsellercultuur alleen maar zal toenemen.

Niet alleen leggen de Selexyz-winkels een bodem onder de oplage van literaire boeken, ook helpen ze regelmatig om een upmarket-titel tot een bestseller te maken, bijvoorbeeld door het werk van Haruki Murakami, of David Mitchell landelijk in het zonnetje te zetten – vorig jaar gebeurde dat met HhhH van de Fransman Laurent Binet.

Binets uitgever Maaike Le Noble van Meulenhoff en De Boekerij, verwacht dat een wegvallen van Selexyz vooral voor het literaire fonds van Meulenhoff nadelig zal zijn. „Het zijn bijzondere, gezichtsbepalende zaken waar heel erg goede, gepassioneerde boekhandelaren werken. Mensen lopen een straatje om voor die winkels – dat is bijzonder.”

„Een deel van het marktaandeel van Selexyz zal door andere winkels overgenomen worden”, zegt Le Noble. „Overal komt altijd iets anders voor in de plaats, de omzet is natuurlijk niet zomaar verdwenen. Maar de Selexyz-zaken hebben veel aanloop. Als die niet meer in het stadscentrum zitten, gaan die klanten misschien wel iets heel anders dan een boek kopen.”

Volgens Le Noble maken de winkels mooie projecten mogelijk: „De afgelopen week was Laurent Binet in Nederland. Dan staan er bij verschillende Selexyz-winkels al een uur voor aanvang mensen te wachten. Een dergelijke toernee kan ook door een veelbelovende debutant gemaakt worden. Ik hoop erg dat ze blijven bestaan.” Le Noble denkt niet dat Meulenhoff verder zal moeten snijden in het aantal titels als Selexyz wegvalt. „We kijken nu al heel goed naar wat haalbaar is.”

De Bezige Bij verkoopt ongeveer tien procent van zijn boeken in Selexyz-winkels, zegt directeur-uitgever Henk Pröpper. „Voor ons is Selexyz een heel belangrijke, zichtbare plek. Het wegvallen daarvan zou een grote aderlating betekenen. Bovendien is Selexyz ook een kwestie van mensen die daar werken die veel weten. Er zullen veel mensen hun baan verliezen, en daarmee zal veel expertise verloren gaan. Die is voor het hele boekenvak belangrijk, en dus ook voor ons.”

Boekhandelaar, schrijver en oud-uitgever Maarten Asscher (Athenaeum Boekhandel in Amsterdam) verwacht dat in elk geval een deel van de Selexyz-winkels zal overleven. „Ik denk niet dat ze echt weg zullen vallen. Wel denk ik dat een aantal meer bestaansrecht zullen blijken te hebben dan andere.”

Asscher zegt te merken dat een boekhandel floreert door het aanbieden van een compleet cultureel palet, van wetenschappelijke boeken en literatuur, via winkels en internet, tot lezingen. „Selexyz heeft de afgelopen jaren toch vooral gegokt op selexyz.nl en is, mede door bol.com, niet in staat gebleken een eigen positie te verwerven.”

De winkels van Selexyz wisten literatuur en hoogwaardige non-fictie onder de aandacht te brengen van grote groepen nieuwe lezers en boekenkopers. Minder slaagden ze erin de harten van hun klanten te veroveren. Veel klassieke lezers bleven in de eerste plaats trouw aan hun buurtboekhandels.

Dat effect werd de laatste jaren versterkt doordat het concern steeds centraler werd geleid. De boekhandelaren van de filialen kregen minder vrijheid om zelf titels in te kopen, waardoor het aanbod in de vijftien zaken eenvormiger werd.

Eppo Van Nispen to Sevenaer, de directeur van de Stichting CPNB, moet met lede ogen toezien hoe de crisis rondom Selexyz een schaduw werpt over de Boekenweek, die juist voorspoedig verliep. Het wegvallen van Selexyz zou volgens Van Nispen ‘rampzalig’ zijn: „Dan verlies je prachtige boekhandels op aansprekende locaties, waar generaties mensen naartoe zijn gegaan om hun boeken te komen.” Een zaak als Broese in Utrecht bestaat al sinds midden achttiende eeuw.

Van Nispen weigert te geloven dat de dreigende ondergang van Selexyz onderdeel is van een grotere boekencrisis. „Ik denk dat dit echt een Selexyz-ding is. Een intern probleem. Als je het mij vraagt heeft het met de populariteit van het boek, of ontwikkelingen in de boekenmarkt zelf, niets te maken.”