Vliegende Hollander is een bekroonde animator

Icarus natuurlijk, en Leonardo da Vinci. De Franse kleermaker Franz Reichelt die in 1912 met een zelfgemaakte parachute van de Eiffeltoren sprong. De titelheld van Oek de Jongs korte verhaal De vogelmens, in de verfilming gespeeld door Cor van Rijn. Allemaal wilden ze vliegen op eigen kracht, en dat liep nooit goed af.

Toen de 30-jarige Nederlandse ingenieur Jarno Smeets deze week het filmpje Human Birdwings op YouTube plaatste, waarin hij een minuut boven een Haags park vloog, klapperend als een albatros, wilde de hele wereld daar meer van weten. Internationale televisiestations en sites als Wired probeerden vergeefs aan te tonen dat de video een trucage was, of de redenering van Smeets te ontkrachten, over het onmogelijke mogelijk maken met een beetje mechanische ondersteuning.

De twijfels werden wel gevoed doordat Smeets zijn telefoon nooit beantwoordde en zijn referenties aan een loopbaan bij Philips niet bevestigd konden worden.

Gisteren zat hij toch bij De wereld draait door (VARA) en onthulde dat de hele onderneming een gedurende acht maanden voorbereide nepoperatie was. In het filmpje waren animatietechnieken toegepast. Jarno Smeets bestaat niet, en heet in werkelijkheid Floris Kaayk, animatiefilmer en beeldend kunstenaar.

Helaas ontbrak de tijd om toe te lichten wat hij bedoelde met zijn opmerking dat het niet om het bedrog ging, maar om het vertellen van een verhaal. Maar dat wordt wel duidelijk in eerdere films van Kaayk, die in 2006 cum laude afstudeerde aan de Bredase academie St. Joost en met zijn beide studentenfilms prijzen won.

The Order Electrus was een quasiwetenschappelijke film van zeven minuten over elektronische insecten. De nog bekender geworden video Metalosis maligna beschreef hoe metalen protheses in een lichaam pathologische groei konden vertonen. De vorm van die video was die van een actualiteitenprogramma, gemodelleerd naar een aflevering van Zembla.

In een interview uit die tijd noemde Kaayk zijn werk fictieve voorlichtingsfilms: „Je weet dat het niet kan, het is over the top. Daarom passen mijn films ook niet in de traditie van de fakedocumentaire.”

Maar dat klopt niet. De bekendste fakedocumentaires zijn inhoudelijk ook weinig geloofwaardig, zoals Rudi Schokker huilt niet meer over een als een vliegtuig huilend Schipholkind, of Het olievretertje. Ook die films wilden onderzoeken hoe je een sterk verhaal vertelt in een bepaalde stijl, zonder je publiek kwijt te raken.

Kaayk is nu dus een internationale ster: niet als meesteroplichter, en ook niet omdat hij onzichtbaar kan animeren, maar omdat hij de taal van de sociale media zo virtuoos beheerst.