Tourés democratische project strandt in zicht van de stembus

Met zijn hang naar consensus speelde president Touré een cruciale rol bij de opbouw van democratie in Mali. Maar de coupplegers zagen daarin een gebrek aan daadkracht.

Mali's President Amadou Toumani Toure inspects the honour guard during his arrival at the Royal Palace Noordeinde in The Hague in this November 29, 2011 file photo. Mutineering soldiers attacked Mali's presidential palace overnight on March 22, 2012 as a protest over the government's handling of a nomad-led rebellion in the north turned into an all-out attempted coup. REUTERS/Toussaint Kluiters/United Photos/Files (NETHERLANDS - Tags: POLITICS CIVIL UNREST HEADSHOT) REUTERS

Amadou Toumani Touré, de afgezette president van Mali, is het slachtoffer van zijn eigen succes. Hij heeft een groot aandeel gehad in de opbouw van een van de veelbelovende democratieën van Afrika. Hij was niet flamboyant of autoritair, zoals zoveel Afrikaanse leiders. Met zijn milde karakter en hang naar consensus speelde hij een voortrekkersrol in de creatie van unieke politieke cultuur in Mali.

Maar zijn zoektocht om ook de opstand van de Toeareg op vreedzame wijze op te lossen heeft geleid tot zijn val. Want de coupplegers zagen zijn weerzin tegen wapengekletter als een teken van zwakte. Toen de rebellie uitbrak deed hij een oproep aan de Malinezen geen wraak te nemen op Toearegburgers. Tevergeefs stuurde hij onderhandelaars naar Algerije om tot een bestand te komen. Ontevreden militairen straften Touré gisteren af voor zijn het vermeende gebrek aan daadkracht.

De tragiek van Touré is dat zijn democratische levenswerk bijna was voltooid. De kolonel kwam zelf in 1991 door een staatsgreep aan de macht, maar die coup was van geheel andere aard dan gebruikelijke militaire machtsovernames. Zijn doel was om de autoritaire president Moussa Traoré, die ruim twee decennia aan de macht was, af te zetten en een einde te maken aan de brute repressie van een studentenopstand.

Touré beloofde onmiddellijk verkiezingen. De periode na de coup leek op een festival van de democratie: alle religieuze en maatschappelijke groepen mochten meepraten over de inrichting van de nieuwe staat. Na enkele maanden kwamen er verkiezingen, waarna Touré netjes de macht afstond aan de winnaar: Alpha Oumar Konaré. Mali werd gezien als een voorbeeld voor Afrika.

Nadat hij jaren een ontwikkelingsorganisatie had geleid, stelde Touré zich in 2002 zelf verkiesbaar voor het presidentschap. Hij liet zich verkiezen met steun van tientallen partijen, een zet om zo breed mogelijke volkssteun te krijgen. Tijdens zijn bewind vond een groot decentralisatieprogramma plaats, waarbij de kleinste gemeenschappen verkiezingen konden houden en mochten beschikken over besteding van plaatselijk geïnde belastingen. Vrijwel nergens op het continent kregen de burgers zoveel inspraak.

„Confrontatie is niet goed voor de ontwikkelingslanden van Afrika”, zei Touré in een gesprek met deze krant enkele maanden terug. „Wij streven naar een eigen democratisch model van consensus. Er bestaat bij ons geen vijandige oppositie, wel parlementaire controle. De meerderheid controleert de regering. Er zijn meningsverschillen, maar over het meest essentiële, de ontwikkeling van Mali, zijn we het allen eens.”

Touré misrekende zich: er bestond wel degelijk een vijandige oppositie. Hij onderkende onvoldoende de woede onder de zwarte bevolking van Zuid-Mali over de opstand van de licht gekleurde Toeareg. Conflicten in het leger tussen hoge en lage rangen over promotie en tussen militairen uit Zuid-Mali en van de Toeareg droegen bij aan de onvrede in het 7.000 man sterke leger.

Touré toonde zich een optimist over de democratisering in Afrika: „Over twintig of dertig jaar zullen we onze problemen bij het vestigen van democratie in Afrika hebben opgelost”, zei hij. Bijna had hij zijn twee ambtstermijnen vol gemaakt. Hij had gezworen na de verkiezingen volgende maand af te treden. Niemand die daaraan twijfelde. Maar in het zicht van de haven lijkt zijn democratische bouwwerk voor zijn ogen te worden afgebroken.

Koert Lindijer