Selexyz kreeg nooit echte kans

Hoge kosten en een slechte markt. Een faillissement van boekhandel Selexyz, met bekende winkels als Donner in Rotterdam en Scheltema in Amsterdam, hangt al een tijd in de lucht. De boekwinkels zijn nu nog gewoon open maar de vraag is hoe lang nog.

Het hing al een tijdje in de lucht: het moment dat boekhandelsketen Selexyz niet meer in staat zou zijn het personeel en de winkelhuur te betalen. Het was op te maken uit de stilte in de winkels, waar de planken nog maar half gevuld waren en grote stapels bestsellers moesten verhullen dat er geen risico meer werd genomen bij de inkoop. Het bleek ook uit de radiostilte die de in september aangestelde interim-directeur Arnoud Maas steeds heeft aangehouden. Hij zou een groot interview geven als zijn plannen om het bedrijf te redden rond waren, maar het ingehuurde pr-bureau moest dat gesprek telkens uitstellen. Sinds vandaag werkt het pr-bureau niet meer voor de boekenketen.

In juni vorig jaar werd de financiële nood van Selexyz, met vijftien grote, ruim gesorteerde zaken de belangrijkste boekenketen in Nederland, opeens pijnlijk zichtbaar. Toen weigerde het Centraal Boekhuis drie dagen lang om boeken aan Selexyz te leveren. Het Boekhuis bevoorraadt bijna alle boekwinkels in Nederland en incasseert de rekening in naam van uitgevers. Voor de periode tussen levering en uitbetaling verleent het een krediet aan de winkelier. Maar nu kon de hoogte van dit krediet niet worden bepaald omdat Selexyz de jaarcijfers te laat aanleverde. Het was een teken aan de wand. Diezelfde maand werd bekend dat 44 van de 425 werknemers in de winkels moesten worden ontslagen. En dat er geen sprake meer kon zijn van een sociaal plan.

De onheilstijdingen rond Selexyz kwamen naar buiten in een periode dat het hele boekhandelsvak het zwaar had. De omzetten daalden, terwijl de marges altijd al krap waren. De oorzaak ligt niet alleen in de economische crisis, er zijn ook structurele problemen: lezers kopen hun boeken steeds vaker via internet, en het boek krijgt meer concurrentie van andere vrijetijdsbestedingen. De Koninklijke Boekverkopersbond voorspelde dat binnen twee jaar zo’n 10 procent van de boekhandels zou moeten sluiten.

Selexyz heeft bovenop deze sectorbrede misère zijn eigen problemen. En de situatie van Selexyz heeft op haar beurt een weerslag op de hele sector, want als het slecht gaat met de grootste keten, krijgen uitgevers het benauwd. Een aantal van hen kwam in financiële nood, veel hebben besloten minder nieuwe titels te publiceren. „We vinden het enorm belangrijk om alles binnen ons bereik te doen om Selexyz in stand te houden”, zegt Anne Schroën, commercieel directeur van De Bezige Bij, „maar het moment dient zich aan om ons af te vragen of het nog verantwoord is voor onze schrijvers.”

De problemen bij Selexyz begonnen pas echt toen de eigenaren van Boekhandels Groep Nederland, waar de keten uit is voortgekomen, drie jaar geleden aankondigden ermee te willen stoppen. De vijftien vooraanstaande boekwinkels werden door het zittende management uit de groep getild, maar stonden vanaf begin op achterstand.

Op 11 juni 2010, de eerste dag in het nieuwe bestaan van Selexyz, begon de boekenketen met een flinterdun vermogen. Een half jaar later werd op een omzet van 58 miljoen euro 11 miljoen verlies geleden. Zo stonden ze al op verlies toen ze nog maar nauwelijks begonnen waren. „De nieuwe aandeelhouders hadden nooit akkoord moeten gaan met de voorwaarden van verzelfstandiging”, zegt een uitgever die anoniem wil blijven. „Ze hadden tegen de vertrekkende aandeelhouders moeten zeggen: tegen betere voorwaarden of anders niet.”

De boekhandelsketen heeft hoge kosten. Van de dikke 400 man personeel bestaat ruwweg 50 man uit staf en ondersteuning – geen boekenverkopers. Er was sinds de verzelfstandiging ook veel te doen: distributie, marketing, administratie, automatisering, alles moest zelf opnieuw worden opgezet. Deze kosten liepen veel hoger op dan beraamd, erkende toenmalig algemeen directeur Matthijs van der Lely vorig jaar.

Tegelijkertijd viel de omzet tegen, al was het maar doordat Selexyz er bij de start mee akkoord was gegaan dat de wetenschappelijke activiteiten niet meegingen. Juist in de studentensteden miste de keten omzet. Op de studieboeken die Selexyz nog wel kon verkopen, mocht geen studentenkorting meer worden gegeven. Gevolg: omzet juridische boeken minus 19 procent, omzet economie en exacte wetenschappen minus 15 procent.

ABN Amro is de belangrijkste kredietverstrekker van Selexyz. Afgelopen najaar eiste de bank dat Van der Lely en financieel directeur Menno van den Brand werden vervangen, omdat zij niet hard genoeg zouden ingrijpen. Arnoud Maas, die eerder de internetstrategieën van Hema en Wehkamp heeft vormgegeven, werd aangesteld om te zorgen dat er klanten naar de winkels bleven komen. Van der Lely en Van den Brand zijn nog altijd grootaandeelhouders.

Mocht Selexyz niet meer aan zijn verplichtingen van rente en aflossing kunnen voldoen, dan zou de bank individuele boekenzaken kunnen verkopen. De boekhandels van Selexyz zijn ondergebracht in 8 aparte vennootschappen. Deze zijn verpand aan de bank voor de leningen die zijn afgesloten.

Twee maanden geleden deponeerde de keten met grote vertraging voor het eerst zijn resultaten bij de Kamer van Koophandel. De accountant weigerde die cijfers goed te keuren omdat er „gerede twijfel” bestond over het voortbestaan van de keten.

De bewindvoerder wilde vanochtend geen commentaar geven op het gerucht dat er met boekhandel De Slegte wordt onderhandeld over overname. Twee jaar geleden studeerde Selexyz juist op het overnemen van De Slegte.