Een democraat is kansloos in glamourstad Hongkong

China bemoeit zich intensief met de verkiezingen zondag in Hongkong. In een van de meest vervuilde én rijkste steden ter wereld groeit het anti-Chinese sentiment.

An elderly protester attends a demonstration in Hong Kong on March 18, 2012. Next week's leadership election has riveted Hong Kong with all the political rough-and-tumble that is typical of a thriving democracy. There's only one thing missing -- the voters, with ordinary Hong Kongers having no say in who becomes their next chief executive on March 25. AFP PHOTO / LAURENT FIEVET AFP

Met heftige tv-debatten, peilingen, universitaire schaduwverkiezingen en flinke demonstraties lijken de verkiezingen van zondag voor de nieuwe „Hoofdbestuurder van Hongkong”, een soort president, net echt.

„Het loopt als een eend, kwaakt als een eend maar is toch echt geen eend, want 7 miljoen Hongkongers mogen niet meedoen aan deze verkiezingen. Een groepje van 1.200 geselecteerden kiest de nieuwe chief-executive. Dat noemen ze democratie, het is een farce”, zegt Tommy Cheung (56), eigenaar van een garagebedrijf op het Hongkongse Kowloon. „Gewone Hongkongers willen algemeen kiesrecht en ze weten heel goed wat voor soort leider ze dan kiezen. Ik heb die tv-debatten tussen de kandidaten gevolgd. Soapseries zijn het.”

Na de levendigste campagne ooit in een van de belangrijkste beurs- en handelssteden ter wereld kiest het Verkiezingscomité zondag een van de twee door Peking geselecteerde kandidaten als opvolger van de vertrekkende Donald Tsang.

Tegelijk gaan tienduizenden „gewone’’ Hongkongers de straat op om tegen deze gang van zaken te protesteren. Cheung leidt een van de dertig buurtcomités die de demonstraties voorbereiden.

Toen in 1997 het 99-jarige huurcontract tussen China en Groot-Brittannië afliep en Hongkong weer onder Chinees bestuur kwam, werd het „een land, twee systemen”-principe ingevoerd. De voormalige Britse kolonie bleef een kapitalistische economie met een onafhankelijke rechtspraak en een vrije pers. Een echt democratisch kiessysteem werd uitgesteld tot „misschien 2017”.

„De protesten tegen deze ondemocratische constructie, waar de Britten nooit mee hadden mogen instemmen, worden luider”, zegt commentator en politicoloog Johnny Liau. Dat komt, denkt hij, omdat, „de brede Hongkongse middenklasse zich verwaarloosd voelt en zich niet herkent in een of andere miljardair als hoofdbestuurder”.

Sinds de teruggave van Hongkong aan China is de economie van Hongkong met 62 procent gegroeid. De glamourstad heeft relatief het grootste aantal miljardairs ter wereld en de laagste belastingen. Toch zijn de gemiddelde inkomens blijven steken op 3.000 dollar per jaar. Terwijl op Hongkong Island tycoons, beurshandelaren en zakenmensen wonen in appartementen vanaf drie miljoen dollar, doen middenstanders als Tommy Cheung en zijn familie het met huurappartementen van 30 vierkante meter of minder. Hongkong is duurder dan Londen of Manhattan.

Liau: „Hongkong is een van de meest vervuilde en overbevolkte steden van China. De woningnood, speculatie op de vastgoedmarkt en milieuvervuiling zijn de belangrijkste problemen. Maar aangezien Hongkong ook de meest kapitalistische stad van de wereld wil zijn met de laagste belastingen, zijn er geen middelen om daar iets aan te doen.”

De drie kandidaten voor de verkiezingen hebben beloofd Hongkong door inpolderingprojecten uit te breiden. Of zij daar echt toe bereid zijn, wordt betwijfeld. Twee kandidaten, Henry Tang (59) en Leung Chun-ying (57), hebben nauwe banden met tycoons die miljardair zijn geworden in het onroerend goed.

De in Shanghai geboren Tang is zelf een van de rijkste projectontwikkelaars van Hongkong. De derde kandidaat, Albert Ho (45), weet zich in opiniepeilingen gesteund door de bevolking. Hij is voor algemeen kiesrecht, wil de onroerendgoedmarkt strenger reguleren en de inkomstenbelastingen verhogen. Hij is dus kansloos.

Het Chinese Politbureau heeft aan het Verkiezingscomité zijn voorkeur uitgesproken voor Leung Chun-ying, een topambtenaar. Pekings eerdere voorkeurskandidaat Henry Tang raakte in opspraak door schending van de bouwwetgeving en „algehele incompetentie’’ (Johnny Liau).

Alle protesten tegen bemoeienis van de Chinese autoriteiten ten spijt heeft Peking zich sinds 1997 grotendeels gehouden aan de afspraken over autonomie van de „speciale administratieve regio Hongkong”. Welbegrepen eigenbelang speelt daarin een grote rol. Hongkong is met zijn licht gereguleerde beurs en onafhankelijke rechtelijke macht de poort van het Chinese bedrijfsleven naar de wereld.

Liau vertelt dat een nieuw „Chinees probleem” de kop opsteekt. Hongkongers worden steeds anti-Chineser. Er is protest tegen de honderdduizenden zwangere vrouwen van het vasteland die komen bevallen om aanspraak te maken op sociale zekerheid voor hun baby’s. Ook het Pekingse plan om automobilisten van het vasteland toe te laten wekt verzet. Een paginagrote advertentie in het Chineestalige Appel Dagblad verwoordt de stemming: „Die Chinezen die hier naar toe komen zijn net als springhanen, ze vreten alles kaal”.

Daar staat tegenover dat de Hongkongse hotels, horeca en vestigingen van Cartier, Louis Vuitton en Gucci dankzij koopgrage Chinese toeristen van het vasteland topjaren doormaken. Dat geldt ook voor kunstveilingen en wijnhandelaren die de vraag naar de allerduurste Chateaus niet kunnen bijhouden. Tommy Cheung maakt zich vaak kwaad als hij erover leest in zijn krantje: „Voor de prijs die zo’n vastelandchinees neerlegt voor een doos Franse topwijn kan ik een appartement financieren’’.

Autonoom deel China