De essentie is: in wezen verandert er niets

Bertien van Manen: Let’s sit down before we go MACK publisher, € 35,-

Rusland, Georgië, Kazachstan, Moldavië, Siberië, Tatarstan, Oezbekistan – hoezeer verschilt het leven daar van dat van ons? Tussen 1991 en 2009 reisde fotograaf Bertien van Manen vaak door de onbekende gebieden met een analoge kleinbeeldcamera. Het waren niet de snelgroeiende moderne steden, maar juist alles daarbuiten dat haar trok. Zij leerde de taal, raakte bevriend met de mensen die zij ontmoette en verbleef vaak lang bij bewoners waardoor de relaties intiem en kwetsbaar werden. Haar foto’s zijn dat eveneens.

De titel Let’s sit down before we go slaat op de oude gewoonte in Rusland om voordat je op reis gaat een moment voor jezelf te nemen, om te overdenken waar je vandaan komt, waar je naartoe gaat en waarom. Dat gebruik is een metafoor voor het onderwerp van het boek geworden.

De bekende Engelse fotograaf Stephen Gill maakte een selectie uit de ruim 15.000 beelden die Van Manen in al die jaren maakte. Het resultaat is een reflectie op het leven dat ze daar leerde kennen, als een conclusie die achteraf pas zichtbaar wordt. Wat ze ontdekte was dat er in al die jaren niks veranderde buiten de steden.

Het tijdsverschil van achttien jaar tussen de eerste en laatste foto is niet te zien. Alsof de tijd geen invloed heeft gehad op het leven en daardoor de essentie duidelijk wordt. En dat is goed verbeeld, omdat zij al die tijd op dezelfde manier bleef fotograferen. Door niet te zoeken vond zij dingen. De analoge camera heeft de kleuren vastgelegd zoals ze daar zijn: echte kleuren, niet-synthetisch, bijna flets. Zoals wij ze in onze wereld vol plastic kleuren niet meer kennen. Het boek is als een familiealbum van vroeger toen alles nog echter, en ook mooier, was. Al is het misschien wat moeilijk toegankelijk doordat er geen tekst en uitleg wordt gegeven, wie goed kijkt ziet dat in een wereld die niet op de onze lijkt, we de essentie kunnen ontdekken.

‘Let’s sit down before we go’ is tot 24/6 in FOAM, Amsterdam.