De Apple-knokploeg schiet niet

Joost Vandecasteele Foto Koen Broos

Joost Vandecasteele: Massa. De Bezige Bij Antwerpen, 250 blz. € 19,95

Een roman kan niet veel huiselijker beginnen dan met een vrouw die haar woning is ontvlucht omdat ze zich slecht op haar gemak voelt in het bijzijn van de huishoudster. De vrouw in kwestie, Margot, had de hulp ook helemaal nooit zelf aangenomen: ‘De werkster is een residu van een uitgemolken relatie. De man vertrok en liet haar als een weduwe achter in zijn appartement met bijbehorende Boliviaanse.’

Alleen in de beginscène lijkt Massa van de Vlaming Joost Vandecasteele een Libelle-roman te zijn. Want als Margot, nog geen dertig, op zoek gaat naar werk krijgt ze een aanstelling bij een bedrijf met de naam Blurred Inc. Dat haar vraagt ‘samenvattingen’ te maken op basis van ongeordende data, die ze via de computer toegestuurd krijgt. Een op het oog onschuldig thuiswerkbaantje, van collega’s is er geen spoor, wat Margot wel zo rustig vindt.

Blurred Inc. blijkt echter deel uit te maken van een groots informatienetwerk en het bedrijf is partij in een wereldwijde informatieoorlog. Leider is een mysterieuze man die sprekend lijkt op de Amerikaanse televisiedokter Phil, een belangrijk medewerker is een fysiek onkwetsbare zwarte vrouw. Op tientallen plaatsen op aarde blijken digitale spionnen en fysieke huurmoordenaars elkaar te bevechten.

Vandecasteele, die ook actief is als stand up comedian, leeft zich daarbij uit in technologische fantasieën, zoals de superlaptop waarmee een man informatie van computers op afstand kan aftappen. Dus verschanst hij zich in een hotel waar zijn concurrenten vergaderen en installeert hij zich in de badkamer met zijn afluisterapparaat. Dat kan niet in een ander vertrek omdat de supercomputer werkt met een batterij die bloedheet wordt en in het hotelbad moet worden gekoeld. Dat stimuleert weer een enorme algengroei in hetzelfde hotelbad, waar de digi-spion ook weer vanaf moet zien te komen. Het is knap bedacht en aanstekelijk verteld. Overigens wordt deze man aan het eind van de dag – zeer old school – vermoord in de lift.

Tarantino

Het plezier waarmee Vandecasteele zich wijdt aan zijn gedachtenexperimenten doet denken aan het werk van Peter Verhelst, zij het dat Vandecasteele het dwangmatige zintuiglijke van zijn landgenoot mist – bij hem valt er ook nog iets te begrijpen. Hij schetst het beeld van een wereld die een soort fusie is tussen de onze en een beangstigend toekomstvisioen. Alles draait in Massa om de macht over informatie, waarbij het feit of die informatie ook wáár is, inmiddels van ondergeschikt belang is. Beurzen stijgen en kelderen wegens verhalen, zoals de ‘samenvattingen’ die Margot schrijft voor Blurred Inc – of ze op waarheid of verbeelding berusten doet er feitelijk niet toe.

Dat zou je een mild gechargeerde voorstelling van zaken kunnen noemen. Een stap verder gaat Vandecasteele in zijn beschrijving van de fysieke strijd in zijn wereld: overal zijn milities bezig om elkaar informatie te bevechten, spionnen om te leggen en tegenstanders vast te binden. Dat gebeurt soms op groteske wijze à la Tarantino met bloed en misverstanden, en soms heel geestig. Zo laat hij een Apple-knokploeg optreden die geheel in stijl met het cleane imago van het computerbedrijf niet toeslaat met pistolen, maar met stroomstootwapens.

In die gevaarlijke wereld houdt Margot zich wonderwel staande, eerst naïef, later uitgekookt. De oorlog tussen de informatiebedrijven wordt uitgevochten op de plaatsen die nu ook al gelden als hotspot van mondiale ontwikkelingen: Californië, China en Singapore (en, vooruit, België). Massa speelt zich in een technologische toekomst af, maar in het politieke heden; Vandecasteele neemt de rouw om Steve Jobs en de rellen in Londen real time op in zijn boek, al laat hij er ook een grotere Europese volksopstand op volgen.

Snedigheden

Daarmee volgt de roman het procedé dat het personage Margot volgt als ze werkt: ruwe brokjes echte data worden aaneengesmeed tot een fictief verhaal – dat misschien wel krachtiger is dan de werkelijkheid. Of in elk geval: waarbij de invloed van het verhaal belangrijker is dan de feitelijkheid ervan. Dat is een heldere parallel, maar ook een brave. Het in elkaar overlopen van fictie en werkelijkheid is geen science fiction. Iets vergelijkbaars geldt voor snedigheden als ‘hier, beter bekend als nergens’ over de verblijfplaats van een cybergoeroe.

De verwijzingen naar het heden fungeren als onbedoeld rempedaal voor de technologische visioenen van Vandecasteele. Je wordt niet ver meegenomen in zijn fantasieën, maar steeds uitgenodigd om zijn verbeelding te vergelijken met de werkelijkheid waar hij óók naar verwijst. En dan valt op hoe dicht hij bij de gewone beslommeringen van de hedendaagse bewuste burger blijft: uit de klauwen gelopen kapitalisme, privacyschending, ecologische misère – de columnist Vandecasteele (De Standaard) zit de romancier hier in de weg.

De romanschrijver Vandecasteele toont zijn kwaliteit vooral in het eerste deel van de roman, waarin Margot zich verloren voelt in de merkwaardige nieuwe wereld waarin niemand haar lijkt op te merken. Daar laat Vandecasteele zien hoe goed hij kan schrijven wanneer Margot onder de voet gelopen dreigt te worden door een horde Chinese demonstranten, ‘als een militaire parade van deserteurs’: ‘Maar ook door hen werd ze genegeerd, los van enkele blikken tussen sjaal en pet in haar richting. Misschien bevatte haar lichaam te weinig glas om te breken, misschien betekende ze te veel tijdverlies tijdens hun schrale minuten van aangekondigde anarchie’. Een lichaam met te weinig glas om te breken – dat zijn de beelden die maken dat je je een roman blijft herinneren, lang nadat de stroomstootwapens van de Apple-knokploeg de macht hebben overgenomen.