‘Breivik ontmoet Wilders’ is als theatertekst geen succes

Van de ophef over Breivik ontmoet Wilders was op de première niet veel meer over. De enige actievoerder voor de deur gooide zijn eieren niet.

„Waar is iedereen?” Harry Wetterhahn (59) kan bijna niet geloven dat hij de enige is die donderdagavond naar het Amsterdamse theater De Balie is gefietst om eieren te gooien, omdat hier Theodor Holmans toneelstuk Breivik ontmoet Wilders in première gaat. Andere aangekondigde acties schitteren door afwezigheid. De talrijke, soms zelfs uit het buitenland aangereisde journalisten, fotografen en cameraploegen storten zich maar op Wetterhahn en diens hondje, voorop de fiets.

„Dit is fascisme, waar blijven we op deze manier”, zegt de eenzame actievoerder goedgemutst. Hij heeft wel eieren meegebracht maar van gooien ziet hij af. De voor het theater geposteerde politieagent, en twee medewerkers van een ingehuurd beveiligingsbedrijf lijken voor niets gekomen. Even later kan zonder enige belemmering de voorstelling beginnen. Balie-directeur Yoeri Albrecht legt eerst uit dat Theodor Holman – schrijver, radiomaker en columnist in Het Parool en De Groene – de dialoog in opdracht van de Balie heeft geschreven, en dat deze moet worden gezien als „commentaar op de tijd”.

Van enscenering is nauwelijks sprake. De acteurs lezen hun dialoog van papier, terwijl een danser om hen heen scharrelt. Hugo Koolschijn doet – uiterlijk en in taalgebruik of argumenten – op geen enkel manier denken aan Geert Wilders. Thijs Römer heeft als Breivik tenminste nog de noords aandoende blonde haardos met zijn personage gemeen.

Breivik ontmoet Wilders – over een gefingeerde ontmoeting tussen een Nederlands politicus en een Noor die de islam wil bestrijden en verdacht wordt van een bomaanslag en massamoord – is als theatertekst geen succes. De structuur ervan is sowieso nogal eentonig. De Noor schetst steeds verleidelijke vergezichten van gewapende strijd en zelfbedachte ridderstatus. De Nederlandse politicus wijst dit alles bij herhaling van de hand, bezwerend dat hij democraat is en Breivik een zot vindt.

„Ik heb iets willen schrijven als Les justes van Albert Camus”, zegt Holman na afloop van de première, als hij opgelucht in het theatercafé staat. In dit toneelstuk uit 1949 discussiëren negentiende-eeuwse Russische anarchisten over de ethische geoorloofdheid van moordaanslagen bij hun strijd voor rechtvaardigheid. „Ik dacht net als iedereen dat die Breivik een gek was, totdat ik zijn manifest op internet las. Hij stelt daarin thema’s aan de orde die ik vroeger ook met mijn vriend Theo besprak, en waarover Theo schreef”, zegt Holman, refererend aan de in 2004 door een religieus fanaticus vermoorde filmregisseur Van Gogh.

Ten onrechte, zegt Holman, is hem de afgelopen dagen op allerlei blogs en websites aangewreven dat hij sympathie zou hebben voor Breivik en diens daden, of Wilders met de Noor op één lijn zou willen stellen. Hij wil met het stuk juist de verschillen laten zien: „Waarom vermoordt de een kinderen, en de ander niet? Wilders weet als democraat dat hij kan worden weggestemd, terwijl Breivik in een zelf ontworpen Disneyland leeft, waarin hij koning is.”

Zijn stuk, meent hij, „schetst de paradoxen van deze tijd, op het gebied van publieke moraal, en het kwaad. De Talibaan plegen moorden, maar Nederlandse militairen in Afghanistan niet? De vrijheid van meningsuiting, waarvan ik dacht dat die in de jaren zeventig bevochten was, staat voortdurend onder druk. Ik vind dat het debat dat Theo heeft aangezwengeld, moet doorgaan.”

Breivik ontmoet Wilders is zondag 25/3 nog tweemaal te zien. Inlichtingen: debalie.nl