Bezopen patiënten in de poli

De afdeling Spoedeisende Hulp van een ziekenhuis is vaak een frontlinie. Zeker in het weekeinde of Koninginnedag wordt ze soms belaagd door patiënten, al dan niet dronken of stoned, die met agressieve taal of zelfs fysiek geweld eisen: en wel hier en nu. Met een wachtrij en andere hulpbehoevenden hebben ze niets te maken.

‘Respect! Anders weten we je te vinden.’ Het is de omgekeerde wereld. De verhouding tussen hulp vragen en hulp verlenen raakt zo zoek.

Ook op posten voor psychiatrische crisisopvang is het raak. Dat is iets begrijpelijker. Mensen die onder dwang worden opgenomen, vinden zichzelf vaak niet gek. De anderen zijn juist gek. De artsen en verpleegkundigen moeten intussen een noodtoestand in goede banen leiden.

De afgelopen jaren hebben ziekenhuizen en andere zorginrichtingen de agressie tegen hun personeel teruggedrongen. Maar nog niet genoeg, vinden minister Schippers (VVD) en staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (CDA). De bewindslieden op Volksgezondheid hebben de Tweede Kamer nu een ‘actieplan’ gepresenteerd.

Dit plan, waarvoor ze 6,4 miljoen euro uittrekken, bevat een breed scala aan zinvolle maatregelen. Het topmanagement moet meer oog krijgen voor de dreiging op de werkvloer. Het personeel daar moet beter worden geschoold in de omgang met agressie. De bereid van zorgverleners aangifte te doen moet omhoog. En er moet beter worden samengewerkt: tussen de instellingen zelf en met de politie. Allemaal logische en waarschijnlijk verstandige stappen.

Het springende punt in het actieplan is echter het idee om bij agressie de behandeling „te staken”. De bewindslieden willen een „scherpere lijn” trekken en deze „legitieme optie” dus „serieus overwegen” en ook propageren. Dit heeft een principiële kant en is praktisch riskant.

Het principiële probleem is helder. Natuurlijk hoeft een arts zich niet alles gelegen te laten liggen. Als een patiënt zo gewelddadig is dat hij niet kan worden geholpen, dan stopt de zorgverlening uit de aard van de zaak. Maar de ‘Eed van Hippocrates’ wijkt alleen als het niet anders kan. Ook de Wet op beroepen in de individuele gezondheidszorg (BIG) is duidelijk. Iedereen die in het artsenregister staat ingeschreven, moet bij nood hulp verlenen, op straffe van een tuchtzaak.

Het praktische bezwaar moet evenmin onderschat worden. Artsen worden zo voorposten van justitie. Zij moeten bepalen of de agressie zo groot is dat ze hun zorg mogen staken. Dat kan leiden tot calculerend en weifelend gedrag, hetgeen bij de doorgedraaide patiënt of familie weer kan werken als olie op het vuur. Is het geen beter idee om eerst wat ouderwetse uitsmijters in de wachtkamers te posteren?