Even is Lanoye alleen de zoon van

Het publiek hing gisteravond aan de lippen van auteur Tom Lanoye, die er in slaagde zijn moeder na haar dood toch nog in een vol Carré te krijgen.

amsterdam carree foto rien zilvold

Voor zover Nederland zijn Vlaamse Boekenweekauteur niet al in de armen had gesloten, gebeurde dat gisteravond. Tom Lanoye beklom om acht uur het podium van Carré en liet zijn publiek – veel schrijvers, uitgevers en de Vlaamse Ajax-aanvoerder Jan Vertonghen – de daaropvolgende drie uur alleen even los voor de pauze. De rest van de tijd hing de zaal aan zijn lippen.

De voorstelling in het vrijwel volle Carré is de kroon op de reeks optredens en signeersessies waarmee Lanoye door Nederland reist, maar had voor de schrijver op voorhand speciale betekenis. De theatersolo Sprakeloos is gebaseerd op het boek waarin hij beschrijft hoe zijn moeder na een beroerte het spraakvermogen verliest. De moeder van Lanoye – in lang niet alle opzichten een aangenaam persoon – was een verwoed amateurtoneelspeelster. Via haar zoon haalde zij nu dan toch de immense Amsterdamse zaal.

De voorstelling lijkt te beginnen als een voorleessessie (schrijver, boek in de hand, stoel, flesje water), maar wanneer Lanoye eenmaal zijn jasje heeft uitgetrokken kijkt hij niet meer om naar zijn exemplaar van Sprakeloos. Dan springt hij heen en weer over het podium, de meest curieuze buurtbewoners uit zijn jeugd vertolkend in hun (en zijn) taalrijkdom – en trouwens ook heel efficiënt de kreun- en hijggeluiden van de buurvrouw en haar dochter.

Later, bij de ingehouden delen die over de ziekte van zijn moeder gaan, neemt Lanoye het boek er weer bij. Prachtig beschrijft Lanoye hoe zijn altijd ijdele moeder na haar beroerte haar hoofd achter haar handtas verbergt als ze in de auto door hun oude buurt rijden. En ademloos luistert de zaal als hij vertelt hoe ze zich voor de laatste keer helemaal opmaakte, met het oogpotlood in de trillende hand vervaarlijk dicht bij de oogbol.

Speciaal voor de gelegenheid bracht Lanoye – op dat moment meer een stand-up comedian – een zinderende filippica tegen de Hollandse kalfskroket uit de muur. Zo stond Lanoye er afwisselend als professioneel theatermaker en als voorlezende schrijver die toevallig in een grote zaal was beland – wat een bijzondere spanning opleverde. Dat gold zeker voor het slot. Lanoye stelde zich daarvoor achterin het podium op, ver weg in het reusachtige theater. Ineens stond de verbaal alomtegenwoordige performer daar als kleine man, een menneke haast, schuin omhoog kijkend naar al die mensen die op dat moment met hun gedachten bij zijn moeder waren. Even was Tom Lanoye alleen maar de zoon van.