De Italiaanse muzes van Karel Appel

In de Cobra beeldentuin, naast bloemenpark Keukenhof, zijn vanaf vandaag frivole sculpturen van Karel Appel te zien. „Alles is even toegankelijk en soepel.”

Keramiekinstallatie Le Muse, 1995.

Vier witte keramieken vrouwenbeelden, vrolijk versierd met blauwe verf. Ook hun gecraqueleerde gezichtjes zijn voorzien van wilde lijnen. Pas als je beter kijkt, zie je dat de vrouwen beschilderd zijn met typische Cobra-figuren, zoals fantasiebeesten met van die grote ronde ogen. Ze zijn in 1995 beschilderd door Karel Appel (1921-2006).

Tot vorige herfst stonden de vier ‘muzes’ nog op een landgoed in Toscane, nu pronken ze in de tuin van Kasteel Keukenhof, de naamgever van het bloemenpark aan de overkant van de weg in Lisse. De muzes zijn onderdeel van Hof van Appel, de eerste expositie in de beeldentuin Cobra Buiten, die net als de Keukenhof vanaf vandaag open is voor publiek.

Cobra Buiten is een initiatief van het Cobra Museum in Amstelveen en Stichting Kasteel Keukenhof, de eigenaar van het zeventiende-eeuwse kasteel en de grond waar de bloemententoonstelling wordt gehouden. Voor de organisatie van de beeldentuin kregen museum en stichting van de BankGiro Loterij 500.000 euro voor drie jaar .

Op twee plekken in de kasteeltuin zijn beelden te zien van Appel, die aan de basis stond van de vernieuwende Cobra-beweging. Aan de oostzijde van het kasteel staan bronzen sculpturen. Ze zijn al even vrolijk als de muzes. Appel maakte ze van werktuig dat hij vond op het erf van een Italiaans landgoed. Een spin van oude buizen, een ezel van een blaasbalg en een krukje, een deksel van een wijnton en madeliefjes van ronde ploegmessen. Hij maakte de sculpturen eerst van hout, metaal en gips en daarna in bronzen afgietsels.

Appel ontwierp zijn frivole beelden in de jaren negentig in zijn vakantiehuis in Italië. De meeste maakte hij samen met Giulio Baruffaldi, kunstverzamelaar, wijnboer en zijn buurman. Zo zijn de vier muzes onderdeel van de installatie die Appel maakte voor de plek waar Baruffaldi een grote eettafel wilde. Appel gebruikte keramieken tafels die hij net als de muzes kocht bij een fabriekje in de buurt en beschilderde met fantasiefiguren. Hij omringde het geheel met vuurschalen.

De keramiekinstallatie staat nu in de ommuurde tuin Frederik’s Hof aan de westzijde van het kasteel. Het hofje werd midden negentiende eeuw gebouwd voor de autistische zoon van de kasteelheer, die hier veilig kon spelen. „Zeker als straks de hoogstaande fruitbomen in bloei staan komen de beelden er geweldig uit”, zegt Herman Hollander, directeur van Kasteel Keukenhof. Hij verwacht dat het landgoed dit jaar 150.000 bezoekers zal trekken, naar de beeldentuin en andere evenementen.

Karel Appel maakte voor Baruffaldi tien grote en middelgrote bronzen beelden voor specifieke locaties op zijn landgoed. Acht van die beelden zijn tijdelijk naar Lisse verhuisd. . Volgens Baruffaldi „een kleine tragedie”, zei hij in een reportage die de Avro vorig jaar maakte toen zijn sculpturen werden weggehaald. Bij de bronzen staat ook een beeld uit de collectie van Rabo Nederland: Looking through the open window. Door een raamkozijn kijkt een uit hout gereedschap samengesteld gezicht je aan en strekt zijn armen uit, boven twee benen die gestrekt op een bankje liggen.

De zakelijk directeur van het Cobra Museum, Els Ottenhof, ontdekte Baruffaldi’s beelden anderhalf jaar geleden. „We wisten dat Karel Appel voor zijn Italiaanse landgoed beelden had gemaakt, niet dat hij ook voor zijn buurman had gewerkt”, zegt ze. Een Nederlander op vakantie in Toscane had de werken gezien. „Ik ben gaan kijken op Baruffaldi’s landgoed en ontdekte om iedere hoek weer nieuw werk”, zegt Ottenhof. „Allemaal even toegankelijk en soepel.” Ze was het meest verrast door de keramieken installatie. „Dat sloeg alles, het is zo anders.” Het kostte enige moeite om Baruffaldi te overtuigen de werken uit te lenen, vertelt ze. „Toen ze werden ingepakt stond hij er met zijn neus bovenop.” Volgende week komt de Italiaanse eigenaar kijken hoe zijn beelden erbij staan.

Vanuit de kasteeltuin kunnen bezoekers via een tunnel naar de bloementuin aan de overkant lopen. De Keukenhof denkt dat de Cobra-beeldentuin 15.000 extra bezoekers naar het park zal trekken, bovenop de 800.000 die jaarlijks naar de bloemen komen. „We verwachten dat er een nieuw, kunstminnend publiek op af komt”, zegt een woordvoerder.

De Keukenhof exposeert traditiegetrouw ook in de eigen tuin beelden; het park bezit ruim honderd sculpturen. Ieder jaar exposeren er andere kunstenaars. Dit jaar kregen veertien beeldhouwers, onder wie Cobi Dierikx en Robert Pennekamp, de opdracht iets te maken met het thema ‘Ook de schaduwkant is interessant’. Het bloemenpark gaat over acht weken dicht, als de bloemen zijn uitgebloeid. Cobra Buiten blijft open tot 21 oktober.

Het onderwerp voor volgend jaar staat al vast: de Amerikaanse beeldhouwer van Japanse afkomst Shinkichi Tajiri. Een aantal van zijn grote, krachtige beelden staat nu in de Toscaanse tuin van Giulio Baruffaldi, op zijn nadrukkelijk verzoek, om de lege plekken te vullen waar anders de Appels staan.

Cobra Buiten, Keukenhof 1, Lisse. Tot en met 20 oktober. Toegang 4 euro. Meer informatie op www.cobrabuiten.nl.