Is er één woord dat in alle talen hetzelfde is?

René Hoek stuurde een simpele vraag. „Er zijn zoveel verschillende talen, maar is er misschien één woord dat in alle of de meeste talen van de wereld herkend wordt?’

Er is een simpel antwoord: mama. En waarschijnlijk ook papa.

Al in 1774 opperde de geniale taalkundige Antoine Court de Gébelin dat mmmmammmmmma voor de stembanden en lippen van een baby zo ongeveer de gemakkelijkste klank is om te maken, zo vertelt de taalkundige George van Driem vanuit Bern, waar hij hoogleraar is. Als vervolgens zijn of haar moeder blije geluiden maakt, nou, dan maakt het jonge zoogdier dat geluid toch nog eens? Papa is ook niet moeilijk. Daarom bestaat in heel veel talen, zo niet alle, het woord mama (en vaak ook papa).

Maar zijn er ook nog andere universele woorden? Misschien. Een van de grootste ontdekkingen van de taalkunde werd in de zeventiende eeuw gedaan door de Leidse hoogleraar Marcus van Boxhorn, met hulp van zijn collega Claudius Salmasius . Boxhoorn ontdekte dat in allerlei Europese talen en in het oude Sanskriet, Grieks en Latijn veel woorden hetzelfde waren. Ooit was er een Indo-Europese oertaal, waarin bijvoorbeeld het woord kwon moet hebben bestaan. Met klankveranderingen werd dat het Nederlandse hond en het Latijnse canis. Later werden taalfamilies ontdekt die niets met het Indo-Europees hebben. Zoals Semitisch (Hebreeuws en Arabisch), Altaïsch (Turks, Mongools), de Austronesische talen van de Stille Oceaan, et cetera.

De grote vraag is: kunnen al die verschillende onafhankelijke taalfamilies ook weer met elkaar in verband worden gebracht? Zodat je een oertaal van misschien wel 20.000 jaar of langer geleden krijgt. De meeste taalkundigen zeggen: welnee.

Maar de Amerikaan Merrit Ruhlen (Stanford University) zegt: ja. En in een complexe redenering komt hij uit op tien à twintig woorden die in alle taalfamilies hetzelfde zouden zijn, maar moeilijk zijn te herkennen door alle historische klankveranderingen. Zoals: Aq’wa (water), Tik (vinger/één), Pal (twee), Mama, Papa, Kaka (oudere broer), Kan en Boko (allebei arm), Ku (wie), Cuna (neus/geur), Put (vagina), Sum (haar). Algemeen is deze theorie nooit geworden.