Hij is er nu echt, de dubbele dip

Het CPB houdt er rekening mee dat Nederland van de Europese Commissie extra tijd krijgt om het begrotingstekort terug te dringen.

Redacteur Financiën

Den Haag. Betere prognoses voor de krimpende economie gaf directeur Coen Teulings van het Centraal Planbureau (CPB) gisteren niet. Toch zorgde de belangrijkste economische adviseur van het kabinet voor een lichtpuntje. Want Teulings houdt er rekening mee dat de Europese Commissie Nederland een jaar extra geeft om het hoge begrotingstekort terug te dringen.

En dat zou de druk van het huidige overleg in het Casthuis enigszins verminderen. Daar trachten de onderhandelaars circa 15 miljard euro aan besparingen te vinden om op het door Brussel geëiste maximale begrotingstekort van 3 procent te komen. Zonder nieuw beleid komt dat tekort uit op 4,6 procent, zo rekende Teulings voor tijdens de presentatie van het zogeheten Centraal Economisch Plan. Op 1 maart, toen de ramingen zonder toelichting bekend werden, ging het CPB nog uit van 4,5 procent. Meer een afrondingsverschil dan een trendbreuk, aldus Teulings.

Een buitengewone omstandigheid kan ertoe leiden dat Nederland een jaar extra de tijd krijgt. „De Europese Commissie spreekt van een milde recessie. Ik weet niet hoe ze deze recessie gaan wegen, maar sinds 1970 is het pas de vierde keer dat het eurogebied wordt getroffen door een recessie. Dat gebeurt dus eens in de tien jaar.” Best wel ‘buitengewoon’ dus, vindt Teulings. Nog een buitengewone omstandigheid? Pas in 2014 is de Nederlandse economie groter dan in het eerste kwartaal van 2008. Sinds de Tweede Wereldoorlog is het niet meer voorgekomen dat in zes jaar per saldo geen economische groei wordt geboekt, zo meldt het CPB expliciet. Dat Europees Commissaris Ollie Rehn Nederland tot nog toe geen enkel zicht op uitstel heeft geboden, zegt volgens Teulings niets. „Die zorgt voor maximale druk. Dat zou ik in zijn positie ook doen.”

Of het kabinet-Rutte moet bezuinigen, is voor Teulings geen vraag. Dat moet zeker, maar uitstel kan de economie meer lucht geven. „Belangrijkste is dat er geloofwaardige, structurele maatregelen genomen worden. Niet belangrijk of dat in 2013 of 2015 gebeurt.” Voor dit jaar verwacht het CPB een krimp van 0,75 procent en bezuinigen „in tijden van een recessie levert altijd meer schade op dan tijdens economische groei”.

Als heel Europa (zonder Nederland) zich volgend jaar aan de begrotingsnormen van Brussel houdt, dan heeft dat een negatieve invloed van 0,7 procentpunt en krimpt de Nederlandse economie maar liefst 1,5 procent. En wat wordt die krimp als Nederland er ook in slaagt om op een tekort van 3 procent te komen? En dus 15 miljard bezuinigt? Aan die vraag brandt Teulings zijn vingers niet. „Dat kunnen we niet zeggen. Dat hangt er helemaal van af op welke manier er bezuinigd gaat worden.”

Aan adviezen voor het Catshuis-overleg wilde Teulings niet doen. Wel noemde hij een verdere verhoging van de AOW-leeftijd de best werkende hervorming: het scheelt de overheid geld en het vergroot het arbeidsaanbod.

Juist vanwege de economische zware tijden heeft de politiek het CPB gevraagd om met meerjarige prognoses te komen die tot het eind van de kabinetsperiode lopen. Tot optimisme leiden de cijfers niet. In het laatste jaar (2015) is het tekort 3,3 procent, terwijl het kabinet in 2010 nog van 0,9 procent uitging. Vooral tegenvallende belastinginkomsten veroorzaken de tekorten en dat is weer het gevolg van de lage groei – en dit jaar zelfs krimp.

Bron van de malaise is vooral de achterblijvende consumptie. In plaats van lekker te besteden, lossen huizenbezitters liever wat meer af op hun hypotheek. „Een paar jaar geleden werd het geld eerder in een nieuwe dakkapel gestoken.” Daarnaast zorgen de pensioenen voor onzekerheid en leiden ook de overheidsbesparingen tot minder consumptie.

En die besparingen nemen alleen maar toe. Over de gewenste hoogte van die bezuinigingen wilde Teulings zich niet uitlaten. Hij vreest wel voor de gevolgen als het kabinet – bovenop de 18 miljard euro tot en met 2015 – in één jaar nog eens met 15 miljard komt. „Fors”, noemde hij dat, zeker omdat de economie nog helemaal niet hersteld is van de recessie van 2009 als gevolg van de bankencrisis. „Van die gevreesde dubbele dip is nu echt wel sprake.”