Het Congres is maar gaan shoppen

Wie dertig jaar geleden uit Peking vertrok om daar pas deze week naar terug te keren, ontdekt dat de Chinese hoofdstad in drie decennia onherkenbaar is veranderd. Zelfs het schilderij van Mao Zedong boven de ingang van de Verboden Stad heeft een nieuwe, digitaal aangebrachte gloed gekregen. Maar op één plaats in Peking heeft de tijd stil gestaan: de Grote Hal van het Volk aan het Tiananmenplein.

Hier, achter de façade van Sovjetarchitectuur, huist het Nationale Volkscongres, in naam het kloppend hart van de Chinese partijdemocratie. China bruist en moderniseert, maar hier heerst de stilte van een begraafplaats in naburig, ruraal Shandong.

Er is geen enkele connectie tussen de machinale handelingen van de volksvertegenwoordigers en de rauwe werkelijkheid van hedendaags China. De tijd lijkt te zijn bevroren, net als de rivieren van Heilongjiang aan de grens met Rusland.

In de brede gangen waar Mao Zedong en Zhou En-Lai zich rokend en theedrinkend onderhielden met de kameraden van het platteland, is vrijelijk rondzwerven streng verboden. Ik besluit – maar half opzettelijk – een beetje verdwaald te raken, maar al in de de buurt van de Staatsbankethal waar Mao en Nixon en later, Obama en Hu dineerden, word ik streng toegesproken.

Bij iedere zaal, in iedere rivierbrede gang zitten in zwarte designpakken gehulde soldaten. Rechtstreeks contact met gedelegeerden is in principe verboden, in het wild vragen stellen over de machtsstrijd in de top van de partij aan volksvertegenwoordigers is verboden. Zij durven soms niet eens naamkaartjes te ruilen.

De intense stilte, het totale gebrek aan debat, aan informatie, het automatisch afstempelen van voorgekookte plannen en wetsontwerpen maken het moeilijk voorstelbaar dat het Nationale Volkscongres ooit een tamelijk levendig instituut is geweest. Een open, democratisch instituut huisde nooit in de Grote Hal van het Volk, maar er werd vroeger wel gedebatteerd.

En nu? Geen Congreslid staat op voor een vlammende rede tegen de groeiende kloof tussen arm en rijk, geen ‘volksvertegenwoordiger’ die briesend ageert tegen het laatste milieuschandaal. Er is eigenlijk geen plek in China waar de stagnatie op het gebied van politieke en in zekere zin ook economische hervormingen beter voelbaar is dan in het gigantische complex in het hart van Peking

Terwijl in de nieuwe media, en soms ook in de oude, op straat, in dorpen en in discussies op universiteiten steeds openlijker wordt gediscussieerd over de toekomstige koers van China, zwijgen de leden van het Nationale Volkscongres of beperken zich tot routineuze, zorgvuldig gekuiste speeches. Niet verwonderlijk dat de meer dan duizend journalisten die alleen maar van te voren goedgekeurde vragen mogen stellen, zich stierlijk gingen vervelen.

Kranten en officiële websites vermaakten zich met publiceren van lijstje met de mooiste verslaggeefsters, de best geklede tv-presentatrices en de meest kleurrijk uitgedoste vertegenwoordigers van de etnische minderheden. Niet zo verwonderlijk dus dat de gretige nieuwsconsumenten die Chinezen zijn, zich afkeren van de staatspers en op het internet op zoek gaan naar echte informatie over de vraag waarom Bo Xilai aan de kant is gezet en wat dat betekent voor de nabije toekomst.

Chinese journalisten is verboden aandacht te besteden aan de rode machtsstrijd. Ook berichten over royale banketten van Congresleden, over, soms dure (mantel-)pakken en de luxueuze Audivloot waarmee zij door Peking werden vervoerd was tot verboden journalistiek jachtterrein gemaakt. Maar er gaat op dit moment geen dag voorbij of er verschijnen op het Chineestalige internet foto’s en filmpjes van Congresleden in pakken van 2000 euro en meer.

Er blijkt door de machteloze volksvertegenwoordigers ook veel gewinkeld te zijn. Geen probater middel tegen verveling dan shoppen, zo bleek. De grote luxe kooppaleizen in Peking kijken terug op topdagen, vooral de verkopers van dure Zwitserse horloges, Franse en Italiaanse pakken en diamanten bleken uitstekende zaken te hebben gedaan, zo blijkt uit de terugblikken. In dat opzicht zijn de leden van het Nationale Volkscongres niet blijven steken in de tijd, maar lopen perfect in de pas van miljoenen landgenoten voor wie shoppen een ware passie is geworden.

Oscar Garschagen