'72 procent van Nederlanders wil doodstraf terug'

De aanleiding

„Als het mijn kind was geweest, had ik hem misschien zelf doodgemaakt.” Een man slaat zijn autoportier dicht. Het is de afsluiter van het item ‘Amsterdamse zedenzaak zet herinvoering doodstraf opnieuw op de agenda’, maandagavond in PowNews. ‘72 procent van de Nederlanders wil doodstraf terug’ was enkele minuten onderin beeld te lezen tijdens het gedeelte van de uitzending over Robert M. Volgens presentator Dominique Weesie baseerde PowNed de stelling op opiniepeilingen van Maurice de Hond. „John de Mol gooide dit weekend de knuppel in het hoenderhok door te stellen dat wat hem betreft de doodstraf de enige juiste straf is voor dit soort mensen. En uit een peiling van Maurice de Hond blijkt dat maar liefst 72 procent van de Nederlanders het met de mediamagnaat eens is.” Frank Hornis uit Rotterdam leek het wat veel. Hij attendeerde de redactie op de stelling.

Hoe meet je dit?

Het percentage mensen dat herinvoering van de doodstraf wil, is in alle West-Europese landen al jaren ongeveer hetzelfde, zegt Chrisje Brants, hoogleraar strafrecht aan de Universiteit Utrecht in een reactie op de stelling. Het schommelt rond de 40 procent. Er zijn mensen die absoluut bezwaar hebben, er zijn mensen die absoluut voor zijn en daartussen zit een hele grote groep die aarzelt over delicten zoals die van Robert M. of aanslagen van 9/11.

Hoe het percentage precies varieert, is afhankelijk van de actualiteit, de opiniepeilingen en de vraagstelling. In de jaren zeventig lag het percentage voorstanders bijvoorbeeld veel lager en het is even wat hoger geweest rond de aanslagen op het World Trade Center in 2001. Als je gewoon het delict omschrijft, zullen mensen soms zeggen ‘ja, ik ben voor de doodstraf’, maar naarmate je dat verder gaat invullen met persoonlijke omstandigheden van de dader, verandert dat soms in een nee, zegt Brants.

En, klopt het?

Opiniepeiler De Hond is verbaasd dat PowNews hem als bron gebruikt. „Complete onzin. Ik heb dat onderzoek niet gedaan. Mijn cijfers uit 2008 lagen onder de 40 procent”, zegt hij in een reactie. In 2010 stelde zijn onderzoeksbureau peil.nl aan 2.500 respondenten met verschillende politieke voorkeuren deze vraag: ‘In Amsterdam heeft iemand die actief was bij kinderdagverblijven inmiddels bekend meer dan vijftig kinderen seksueel misbruikt te hebben. Vindt u dat voor dergelijke gevallen de doodstraf weer zou moeten worden ingevoerd?’ Hierop antwoordde 38 procent van de ondervraagden ja; 72 procent geeft als antwoord op de vraag welke straf zo iemand zou moeten krijgen ‘levenslang’. Mogelijk heeft PowNews daar dit cijfer vandaan – het programma zelf was niet bereikbaar voor commentaar.

Ook het Sociaal en Cultureel Planbureau deed in 2011 onderzoek naar de publieke opinie over de doodstraf in Nederland. Met de stelling ‘Het zou misschien goed zijn als voor bepaalde misdaden de doodstraf weer zou worden ingevoerd’ was 12 procent van de 732 ondervraagde Nederlanders tussen de 16 en 74 jaar het ‘sterk mee eens’; 19 procent koos ‘mee eens’. Die twee categorieën samen geven de absolute voorstanders weer, in totaal 31 procent.

De Nederlandse bevolking wordt al sinds 1975 gevraagd naar haar mening over de herinvoering van de doodstraf. Het percentage voorstanders in 2011 is ten opzichte van het gemiddelde over die periode gedaald. Het aantal absolute tegenstanders van herinvoering van de doodstraf is tegelijkertijd gegroeid. In 2011 was 36 procent het ‘sterk oneens’ met de stelling dat de doodstraf opnieuw zou moeten worden ingevoerd, 24 procent was het simpelweg ‘oneens’. Sinds de jaren zeventig is het gemiddeld aantal absolute tegenstanders 50 procent, in 2011 was dat gestegen tot 60 procent.

Conclusie

Maurice de Hond kwam in 2010, toen hij een direct verband legde met Robert M., uit op 38 procent voorstanders van de doodstraf. Het Sociaal en Cultureel Planbureau kwam een jaar later, met een algemene vraagstelling, op 31 procent. Beide percentages liggen fors lager dan de 72 procent die PowNews meldde. Sterker nog, het percentage tegenstanders stijgt al jaren gestaag; in 2011 zei 60 procent ‘absoluut tegen’ de doodstraf te zijn. Al met al beoordelen we de stelling ‘72 procent van de Nederlanders is voor de doodstraf’ met de buitencategorie: Pas op! Feitenvrij.