Wat bezielde sergeant Bales?

De Amerikanen zoeken naar een verklaring voor de moorden die sergeant Bales in Afghanistan pleegde. Was hij doorgedraaid door wat hij op het slagveld had beleefd?

In this Aug. 23, 2011 Defense Video & Imagery Distribution System photo, soldiers from Blackhorse Company, 2nd Battalion, 3rd Infantry Regiment, 3rd Stryker Brigade Combat Team, 2nd Infantry Division, including Staff Sgt. Robert Bales, left, take part in exercise at the National Training Center at Fort Irwin, Calif. Five days after an attack on Afghan villagers killed 16 civilians, a senior U.S. official identified Bales as the suspect in that attack. (AP Photo/DVIDS, Spc. Ryan Hallock) AP

De verdachte van een gruwelijke massamoord in Afghanistan begint in de Verenigde Staten langzaam een gezicht te krijgen. Sergeant Robert Bales (38), die ervan beschuldigd wordt in de nacht van 10 op 11 maart zestien Afghaanse burgers (onder wie negen kinderen) te hebben afgeslacht, blijkt een militair met een schrikbarend herkenbaar profiel.

Sinds het Amerikaanse leger vrijdag zijn naam bekendmaakte, zoeken de media in de Verenigde Staten naar aanwijzingen in zijn levensloop die kunnen verklaren hoe hij tot zijn daad is gekomen. Een duidelijke verklaring heeft dat nog niet opgeleverd. Wél heeft de informatie over de achtergrond van Bales een impuls gegeven aan een aantal gevoelige debatten in Amerika.

Toont het drama van Bales, die in totaal vier keer is uitgezonden naar Irak en Afghanistan, dat de Amerikaanse strijdkrachten hun manschappen overbelasten? Bales had bij eerdere missies een hersenbeschadiging opgelopen en moest na een verwonding een deel van zijn voet missen. Het was vorig jaar een grote teleurstelling voor hem en zijn vrouw dat hij geen promotie kreeg en opnieuw naar het slagveld werd gestuurd, en geen plaatsing kreeg op een basis in eigen land of in Europa.

Was Bales doorgedraaid door wat hij op het slagveld had meegemaakt – kort voor zijn slachtpartij had hij gezien hoe een vriend door een mijn een been was kwijtgeraakt. Illustreert zijn geval de mislukking van de hele Afghanistan-oorlog – waar steeds minder Amerikanen in geloven?

Maar al die vragen en debatten gaan voorbij aan het feit dat nog veel onduidelijk is over wat er precies gebeurd is in die nacht in Kandahar. En over wat Bales bezield heeft is zelfs vrijwel niets bekend.

Bales, opgeleid als scherpschutter, verliet in de bewuste nacht het kleine kamp in de zuidelijke provincie Kandahar waar hij gelegerd was. In zijn eentje zou hij naar het naburige dorp Panjwai zijn gelopen, en daar achtereenvolgens drie verschillende huizen zijn binnengevallen, methodisch bewoners in kamers bijeen hebben gedreven en ze vervolgens hebben doodgeschoten.

Behalve de zestien doden zouden er vijf gewonden zijn. Een aantal van de lijken zou hij bij elkaar gelegd en in brand gestoken hebben. Toen hij terugkeerde op zijn basis vroeg hij om een advocaat. Sommige Afghaanse dorpelingen zeggen dat hij tijdens de moordpartij niet alleen was.

Inmiddels heeft het Amerikaanse leger Bales vrijdag teruggevlogen naar Verenigde staten, waar hij voor de krijgsraad zal moeten verschijnen. Volgens zijn advocaat John Henry Browne, die hij maandag voor het eerst heeft gesproken, herinnert Bales zich delen van de bewuste avond niet meer. Zijn geestesgesteldheid noemt de advocaat „verward”. Voor hij het legerkamp had verlaten had Bales alcohol gedronken, aldus Browne, maar minder dan een glas, en het zou geen rol hebben gespeeld.

Het Amerikaanse leger verbiedt bezit en consumptie van alcoholische dranken in vijf landen, waaronder Irak en Afghanistan. Maar toch vindt alcohol zijn weg naar veel bases – naar binnengesmokkeld via lokale handelaren, via postpakketjes van familie of via militairen van andere landen (de Italiaanse militairen mogen wijn drinken bij het eten).

Bales was voor zover bekend geen zware drinker. Hij groeide op in Norwood, een voorstad van Cincinnati in Ohio, en was de jongste van vijf zonen, een populair, extravert kind. Hij blonk uit in het American football team, en ging economie studeren, maar maakte zijn studie niet af.

Een paar weken na 9/11, op betrekkelijke hoge leeftijd van 27 jaar, meldde Bales zich aan bij het leger. In 2003 werd hij uitgezonden naar Irak. Bij de daarop volgende uitzendingen zou hij felle strijd meemaken, onder meer toen zijn eenheid in het Iraakse Najaf een neergestorte helikopter moest ontzetten. Ondanks de verwondingen aan zijn voet en zijn hersenschudding die hij in de loop der jaren opliep werd hij steeds fit genoeg bevonden voor het slagveld.

De vrouw van Bales hield op internet een blog bij, waarin ze vertelde over de dagelijkse zorgen van een echtgenote van een uitgezonden militair, de blijdschap als ze een onverwacht telefoontje van hem kreeg, haar zwangerschap in zijn afwezigheid (ze hebben twee kinderen) en de hoop op een aantrekkelijke overplaatsing.

Maar de afgelopen dagen komen ook minder positieve verhalen over de voorgeschiedenis van Bales naar buiten – vooral uit de tijd voor hij in dienst ging. In die periode blijkt hij effectenhandelaar geweest te zijn, tot hij van fraude werd beschuldigd. Het kwam hem te staan op een zware boete en schadevergoeding, van in totaal 1,4 miljoen dollar. Ook blijkt hij in 2002 veroordeeld te zijn voor mishandeling van zijn toenmalige vriendin, waarna hij van de rechter een cursus moest volgen om zijn woede te leren beheersen.

Bales en zijn vrouw hadden grote financiële problemen. Ze zetten hun huis in de staat Washington te koop, drie dagen voor de schietpartij, met een vraagprijs die 50.000 dollar lager is dan wat ze ervoor betaald hadden. In een verklaring verklaart Bales’ vrouw vandaag haar medeleven met de slachtoffers in Afghanistan en haar liefde voor haar man.