Wetenschappers moeten contractueel vastleggen geen fraude te zullen plegen

Universiteiten gaan de regels tegen wetenschapsfraude aanscherpen. Ze gaan heel precies vastleggen wat schendingen van wetenschappelijke integriteit zijn en hoe ze die gaan aanpakken. Ook moeten alle integriteitschendingen voortaan openbaar worden gemaakt

Wetenschappers moeten voortaan contractueel vastleggen geen fraude te zullen plegen. Als ze promoveren moeten ze dit ook nog eens beloven in een eed. Dit zegt bestuursvoorzitter Sijbolt Noorda van de vereniging van universiteiten VSNU vandaag in een interview met NRC Handelsblad.

De veertien Nederlandse universiteiten gaan de regels tegen wetenschapsfraude aanscherpen. Ze leggen vast wat ze onder schendingen van wetenschappelijke integriteit verstaan en hoe ze die gaan aanpakken. Ook zullen alle integriteitsschendingen openbaar worden gemaakt.

‘Er moet één raammodel komen in de aanpak tegen fraude’

Dit staat in een lijst met afspraken die de rectores magnifici van alle veertien universiteiten hebben opgesteld. Begin mei komen de universiteiten met een gedetailleerde uitwerking van de afspraken. Tot nu toe zijn de verschillen in wat universiteiten of zelfs faculteiten onder fraude verstaan verschillend, evenals hun aanpak om dit tegen te gaan. Nu stellen de universiteiten dat er “één raammodel” moet komen. Daarin worden de regelingen van universiteiten rondom fraude “op hoofdpunten” gelijk.

Duidelijker dan voorheen moeten onderzoekers, promovendi en studenten weten waaraan een integere wetenschapsbeoefening moet voldoen, schrijven de universiteiten. In het onderwijs moet bijvoorbeeld meer aandacht komen voor de “correcte manier van onderzoek doen”.

Als aanleiding voor de aanscherping van de regels voor wetenschapsfraude noemen de universiteiten de fraudezaak vorig jaar aan de Universiteit van Tilburg, waarbij Diederik Stapel jarenlang zijn gegevens en onderzoeken kon verzinnen en vervalsen. Hij gold als een excellent onderzoeker. Ook andere opvallende fraudezaken in Nijmegen en Rotterdam trokken de aandacht.

Alleen AMC publiceerde afgelopen jaren over integriteitszaken

Uit een inventarisatie van NRC bleek dat niet alle universiteiten zich hielden aan de Code Wetenschapsbeoefening, die ze sinds 2005 erkenden. Niet elke universiteit had een vertrouwenspersoon bij wie onderzoekers vermoedens van fraude konden melden. De functies van vertrouwenspersoon en van leden van de integriteitscommissie moeten worden gescheiden stellen de universiteiten vandaag.

Er waren universiteiten met wel dertig meldingen van integriteitsschendingen per jaar (Utrecht) en er waren er die twee meldingen hadden sinds 2005 (TU Delft). Alleen het Amsterdamse AMC maakte alle meldingen van integriteitsschending openbaar.

Recente fraudezaken gaven aanleiding voor verscherpen regels

De aanleiding voor universiteiten om de regels voor wetenschapsfraude aan te scherpen, is de fraudezaak vorig jaar aan de Universiteit van Tilburg, waarbij Diederik Stapel jarenlang zijn gegevens en onderzoeken kon verzinnen. Hij gold als een excellent onderzoeker. Ook andere fraudezaken, in Nijmegen en Rotterdam trokken de aandacht.