Modern ecologisch onderzoek, met dank aan Henry David Thoreau

In het jaar van zijn 150ste sterfdag draagt de Amerikaanse schrijver, filosoof en milieu-activist avant la lettre Henry David Thoreau (1817-1862) postuum bij aan klimatologisch onderzoek. Hoe hij dat doet? Met zijn ‘bloementabellen’.

Ze waren enkel bekend bij onafhankelijke onderzoekers als Brad Dean, de ongepubliceerde bloementabellen van Henry David Thoreau. De Amerikaanse filosoof, auteur van maatschappijkritische ‘terug-naar-de-natuur’ boek Walden; or, Life in the Woods (1854), noteerde tussen 1851 en 1858 in tabellen in een aantal notitieboekjes de bloeimomenten van in totaal 500 lokale bloemsoorten in Concord, Massachussets, een stad 30 kilometer ten westen van Boston.

Die tabellen waren hét historisch document waar de Amerikaanse biologen Richard Primack en Abraham J. Miller-Rushing naar op zoek waren. Dat schrijven ze in hun artikel A Template form Thoreau’s Concord, dat is verschenen in de februari 2012 editie van het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift BioScience. In april 2003 begonnen zij met hun historisch vergelijkend onderzoek naar de gevolgen van de klimaatverandering op de flora en fauna in het oosten van de Verenigde Staten. Wat beide biologen op dat moment echter nog misten, was een goede historische bron om de huidige bloemenstand mee te vergelijken.

Dat bleek niet eenvoudig. Thoreau’s tabellen doken pas op na een bescheiden media-offensief. Primack en Miller-Rushing spraken met collega’s, amateur naturalisten, schreven nieuwsbrieven en artikelen waarin ze uiteenzetten waar de ideale historische bron in hun ogen aan diende te voldoen. In parken, bibliotheken en andere drukbezochte ontmoetingsplekken kregen toevallige voorbijgangers met affiches hetzelfde verzoek voorgeschoteld.

Toen kwam Dean aanzetten met Thoreau’s tabellen. Een bron met wat haken en ogen, zo bleek. Thoreau’s onleesbare handschrift vroeg enig doorzettingsvermogen. Ook bleken veel bloemen in een tijdsbestek van 155 jaar een naamsveranderingen te hebben ondergaan. Eerst puzzelen dus, voordat het echte vergelijkende onderzoek kon beginnen.

Uiteindelijk prezen Primack en Miller-Rushing zich gelukkig met Thoreau’s aantekeningen. Diens beroemde naam bood de mogelijkheid met hun klimatologische onderzoek een breed publiek te bereiken. Daarnaast is de keuze voor Thoreau ook wetenschappelijk te verantwoorden. Zijn nauwkeurige tabellen vormen een unieke biologisch-historische bron uit het 19de-eeuws oosten van de Verenigde Staten.

En de uitkomsten van het onderzoek? Met dank aan Thoreau’s arbeid hebben Primack en Miller Rushing vast kunnen stellen dat huidige bloemsoorten in het oosten van de Verenigde Staten 10 dagen eerder gaan bloeien dan 155 jaar geleden. Ook blijkt 27% van de bloemen uit Thoreau’s tijd vandaag de dag niet meer in Concord voor te komen. De gemiddelde temperatuur in die stad is bovendien in 155 jaar met 2,4 procent gestegen. Dat is volgens de Amerikaanse biologen een waarschuwing voor alle grote stedelijke gebieden ter wereld, die door bebouwing, betegelde straten en geasfalteerde parkeerplekken meer warmte vasthouden dan landelijke gebieden en in grote mate bijdragen aan de opwarming van de aarde.

Thoreau is tot op de huidige dag vooral bekend om zijn Walden. Het werk zette in de 19de eeuw de Nederlandse auteur en psychotherapeut Frederik van Eeden (1860-1932) nog aan tot het stichten van de Bussumse psychiatrische kolonie ‘Walden’. In 2004 vatte de Amerikaanse auteur John Updike, ter ere van het 150-jarig bestaan van Thoreau’s klassieker, de invloed van het werk bondig samen: ,,century and a half after its publication, Walden has become such a totem of the back-to-nature, preservationist, anti-business, civil-disobedience mindset, and Thoreau so vivid a protester, so perfect a crank and hermit saint, that the book risks being as revered and unread as the Bible.”