Column

Facebook-revoluties kun je ook goed thuis volgen

Knipoog naar camera bij metro-flashmob in ‘Unlike Poetin’.

Soms vraag je je af wat de voor- en nadelen zijn van verslaggevers ter plaatse bij een door de sociale media in gang gezette opstand. Neem nu Jan Eikelboom, die op dit moment voor Nieuwsuur (NOS/NTR) reportages maakt in Damascus.

Het voordeel is evident. De eerste grote aanslagen in de hoofdstad werden op indrukwekkende wijze in beeld gebracht door cameraman Joris Hentenaar. Maar Eikelboom meldt ook steeds dat hij niet volledig vrij kan berichten, omdat het regime zijn activiteiten begeleidt en in de gaten houdt.

Zo zien we de laatste dagen opvallend veel Syrische burgers die de opstand beschrijven als orthodox religieus terrorisme, waar president Assad en het leger hen tegen beschermen moet. In zekere zin verschuift het perspectief van de Nederlandse televisiekijker, en Eikelboom kan alleen maar melden dat hij ook niet steeds weet hoe het precies zit.

De documentaire Unlike Poetin: de Russische Facebook-oppositie die Tegenlicht (VPRO) gisteren uitzond, was geen journalistieke reportage, maar een subjectieve en instemmende inventarisatie van wat er zoal online te vinden is aan rebels materiaal tegen de Russische president en zijn recente herverkiezing.

De maker is er ook niet voor op reis geweest. Masja Novikova, die we kennen als researcher van Jos de Putters Tsjetsjeense films en ook als zelfstandig documentaireregisseur, brengt uren achter de computer door op haar Amsterdamse etagewoning. Het verste uitstapje is naar het consulaat om zelf te gaan stemmen en met andere Russen de toestand te bespreken, Onder de expats in Amsterdam had de onafhankelijke kandidaat Michail Prochorov twee keer zo veel stemmen als Poetin. Over het geheel kwam de miljardair uit op 7,9 procent en won Vladimir Vladimirovitsj Poetin (VVP) glansrijk. Maar het wantrouwen onder de bevolking lijkt desondanks niet meer te stuiten.

In de documentaire zien we Novikova veel in close-up kijken naar de baaierd aan visueel materiaal. Niet zelden zit ze te proesten van het lachen.

Want dat is het opvallendste kenmerk van de Russische Facebook-revolutie: de humor en de kwaliteit van de verwoording van het protest. Als een wat dommige VVP-aanhangster op de gelijkgeschakelde staatstelevisie (bijgenaamd ‘de zombiebuis’) juicht over de toename van het aantal akkers „met groente, rogge, dat allemaal”, dan verschijnt er meteen een rocksong onder die titel.

Er zijn animaties van Poetin en Medvedev als straatartiesten, satires die Shakespeare citeren en, heel ontroerend, een naar de camera knipogende geknevelde demonstrant tijdens een flashmob in de Moskouse metro.

Je hoeft er eigenlijk als chroniqueur de deur niet voor uit.