Bloedsinaasappel bloedt pas na kou

De bloedsinaasappel kleurt alleen rood als hij het koud heeft gehad. De rode kleur ontstaat door genen die pas bij lage temperatuur ‘aan’ worden gezet, is net ontdekt.

Tekening uit het begin 19de eeuw van Francesco Cetti van het bloedsinaasappelras Arancio di malta Sanguigno. Illustratie uit de Histoires Naturelle des Oranges, 1818

Het was koud en guur toen het bij NRC’s thuiskok Marjoleine de Vos in huis ‘citrusweek’ werd, schreef ze eind januari in de bijlage Lux. Er waren bloedsinaasappels, meldde ze.

Dat is geen toeval. Bloedsinaasappels, met rood in het vruchtvlees, zijn alleen op de markt als het koud is. De vrucht kleurt alleen rood als het koud is. En dat zit in de genen. In het invloedrijke blad Plant Cell ging het afgelopen vrijdag 14 pagina’s lang over de bloedsinaasappel en zijn ingewikkelde DNA.

De schrijvers van het stuk zijn Britse en Italiaanse biologen. Ze zijn nogal te spreken over de bloedsinaasappel en betreuren het dat de bloedsinaasappeloogst zo onbetrouwbaar is. Het moet overdag warm zijn en ’s nachts koud en dat beperkt het areaal tot „Italië, en dan specifiek Sicilië rond de Etna”. Zonder kou blijven de bloedsinaasappels oranje.

Daarbij: niet elke sinaasappel kan een bloedsinaasappel worden. Er bestaan een paar rassen. Het eerste ras ontstond in China of Italië.

De genetici zochten in het DNA van bloedsinaasappels en vonden een genetische schakelaar die de productie van rode kleurstoffen (anthocyanen) aanzet – ze doopten die Ruby. Maar, vreemd, gewone oranje sinaasappels hebben die schakelaar toch ook. Daar doet Ruby niets.

In bloedsinaasappels was meer aan de hand. Vlak naast Ruby zat nog een extra stukje DNA: een ‘transposon’. Transposons zijn springende, haast virale DNA-sequenties. Ze kunnen zichzelf overal in het genoom plakken en actief worden. Hun activiteit wordt meestal efficiënt onderdrukt, maar niet altijd in tijden van stress – mogelijk is dat een aanpassing aan wisselende omstandigheden.

Dit transposon naast Ruby leeft op bij kou. Het zet de schakelaar Ruby aan, die weer zorgt voor de productie van anthocyanen. Zo kleurt de bloedsinaasappel rood.

De sinaasappel erfde Ruby trouwens van de grote citrusvrucht pomelo, ontdekte het Brits/Italiaanse team. En mandarijnen hebben nooit een Ruby-schakelaar. Waarmee weer bevestigd is: de sinaasappel is een kruising van pomelo en mandarijn.