Waar wordt iemand die op Antarctica moordt berecht?

Een vraag drong zich op bij Hanno Valentijn na het zien van horrorfilm The Thing. Daarin wordt een groep wetenschappers op de Zuidpooldoor een ruimtewezen uitgemoord. „Als iemand een misdaad begaat op Antarctica”, vraagt Hanno, „waar wordt de dader dan berecht?”

Antarctica is van niemand. De juridische situatie is er vergelijkbaar met die in de ruimte, of een schip op open zee. Er is geen staat. Zeven landen maken aanspraak op delen van het continent, maar die claims zijn in 1959 bevroren met het Antarctisch Verdrag. Dus wat als er, net als in The Thing, iemand op de Zuidpool wordt vermoord?

Dan is de nationaliteit van de dader doorslaggevend, zegt Marcel Brus, hoogleraar internationaal publiekrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. De moordenaar wordt dan berecht in het land van herkomst. „Het staat staten vrij om hun onderdanen in het buitenland te vervolgen”, aldus Brus.

Gebeurt dat niet, dan kom de dader er overigens niet ongestraft mee weg. Ook het thuisland van het slachtoffer kan de dader vervolgen. Dat gaat echter niet als het misdrijf wordt gepleegd op een onderzoeksbasis, zoals in The Thing. Het land dat eigenaar van die basis is, heeft dan jurisdictie. Brus: „Net als op een schip dat vaart onder een bepaalde vlag.”

Misdaad komt op Antarctica overigens nauwelijks voor. Het continent heeft geen permanente bewoners. Wetenschappers die daar overwinteren zitten wel maandenlang op elkaars lip. Daarom wordt zeer zorgvuldig gescreend wie er meegaan. Dat vertelt Dick van der Kroef, manager van het Nederlandse poolprogramma. Hij is zelf op Antarctica geweest.

Screenen werkt niet altijd. In de jurisprudentie komt één geweldsincident op Antarctica voor. In 1996 mishandelde een kok op een Amerikaanse onderzoeksbasis twee andere medewerkers met een hamer. Hij werd ingerekend door de FBI, die speciaal werd ingevlogen. De drie hadden een hele winter gewerkt op de basis. Het incident gebeurde een paar uur voordat ze terug naar huis zouden worden gevlogen.

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar vraag@nrc.nl