Spaanse politici willen af van kritische interviews bij de publieke omroep

De Spaanse publieke omroep RTVE is sinds enige jaren onafhankelijk. Toch zijn er nu beschuldigingen van partijdigheid, die de assertieve journaliste Ana Pastor de kop kunnen kosten.

Ze is jong, charmant, watervlug en vooral: een van de scherpste interviewers van Spanje. Toch verliest Ana Pastor mogelijk haar baan als presentatrice van Los Desayunos, het goed bekeken ochtendprogramma van de Spaanse publieke omroep RTVE. Elke werkdag tussen negen en kwart over tien neemt Pastor (34) hierin het laatste nieuws door met een panel van journalisten en interviewt ze politici.

Haar interviewstijl is streng en assertief. Als de geïnterviewde een vraag niet beantwoordt of ontwijkt, herhaalt Pastor hem desnoods vijf keer. Heel normaal in de Angelsaksische pers, maar ongebruikelijk in Spanje, waar tv-interviews doorgaans brave tête-à-têtes zijn. Pastor is té streng, klagen sommige politici dan ook. Verscheidene kopstukken van de centrumrechtse Volkspartij (PP) kritiseerden onlangs openlijk de ‘verhoren’ van Pastor. Nu de PP sinds december weer landelijk regeert, wordt in televisieland daarom gespeculeerd over haar ontslag.

Het zou passen in een lange traditie van politieke bemoeienis met RTVE. Die voert terug tot de Franco-dictatuur, waarin de staat absolute controle had over de massamedia.

Na de overgang naar democratie, eind jaren zeventig, bleef de bemoeienis. Decennialang was het gebruikelijk dat een inkomende regering een nieuwe directeur van RTVE aanwees. Die benoemde vervolgens eigen hoofdredacteuren, presentatoren, nieuwslezers en redactiechefs. Zij maakten de journaals en actualiteitenprogramma’s tot spreekbuis van de nieuwe regering. De zittende journalisten schikten zich hier naar.

Dit ging zo onder zowel socialistische als conservatieve premiers. Pas onder de vorige premier, de socialist Zapatero, kwam er verandering in. Vlak na zijn aantreden in 2004 zuiverde Zapatero de omroep nog wel van journalisten die loyaal waren geweest aan zijn rechtse voorganger Aznar. Maar in de jaren erna liet hij RTVE redelijk met rust.

Zapatero koos ervoor andere media binnen zijn invloedssfeer te brengen. Bevriende journalisten gaf hij ruimte de commerciële tv-zender La Sexta en de linkse krant Público op te zetten. Die bleven positief over Zapatero berichten, hoe impopulair hij de laatste jaren ook werd. Beide media zijn inmiddels nagenoeg failliet.

RTVE sloeg ondertussen een betrekkelijk neutrale toon aan. Een doorsnee politiek nieuwsitem bouwt het als volgt op: eerst het standpunt van de regering, dan het standpunt van de oppositie. „Dit krampachtige pluralisme levert saaie televisie op”, vindt Juan Cuesta, een oud-RTVE-journalist. „De enige reden dat de kijkcijfers goed blijven, is dat commerciële zenders amper aan serieus nieuws doen.”

Behalve saai, is de berichtgeving ook weinig onthullend. Cuesta: „Politici kunnen liegen, maar ze komen ermee weg, omdat alle partijen nu eenmaal aan het woord moeten komen. Waarom niet vaker onafhankelijke deskundigen aan het woord laten, zoals de BBC doet?”

PP-politici klaagden de afgelopen niettemin over „partijdigheid”. Behalve de strenge interviews van Pastor, zou onder meer te veel aandacht worden besteed aan de toenemende straatprotesten tegen de bezuinigingen van de nieuwe regering.

Bedenker van de conflict vermijdende aanpak is Fran Llorente, hoofd Nieuws. Hij zal waarschijnlijk vervangen worden, nadat een nieuwe omroepdirecteur is benoemd. Hiervoor is al maanden een vacature, omdat de vorige moest aftreden wegens belangenverstrengeling. Hij kende opdrachten toe aan zijn zoon.

Het is echter afwachten of de PP de omroep weer ouderwets partijdig zal maken. Onder Zapatero werd in 2006 een radio- en tv-wet doorgevoerd, waaronder RTVE sterk verzelfstandigde. De directeur wordt voortaan benoemd door een tweederde meerderheid in het parlement. De socialisten en conservatieven zullen een compromiskandidaat moeten vinden.

Voor de huidige premier Rajoy zijn er evenwel andere, subtielere manieren om invloed uit te oefenen. Zo bestaat al langer het voornemen dat RTVE meer gaat samenwerken met het nationale persbureau EFE, door het delen van kopij en beeldmateriaal. EFE staat wel onder directe controle van de regering.

Ook de slechte financiële situatie van RTVE biedt kansen voor manipulatie. Om zijn bondgenoten in de commerciële media te bevoordelen, maakte Zapatero de publieke omroep in 2010 reclamevrij. Verstoken van reclame-inkomsten verkeert RTVE nu in grote geldnood. De nieuwe omroepbaas zal zo min mogelijk willen bezuinigingen. Na alle kritiek van PP’ers op Ana Pastors interviews en op de ‘partijdige’ berichtgeving, weet hij wat nodig is om bij de regering in het gevlei te komen.