Sorry, wapens al verkocht

Premier Reinfeldt van Zweden. Foto AFP

Zweden laat zich voorstaan op zijn goede daden in de wereld. Het is neutraal, maar actief. Het geeft gul ontwikkelingshulp, het is een belangrijke donor van de VN en het levert graag blauwhelmen.

Zweden is ook een belangrijk exporteur van wapens. Veel Zweden weten dat – ze kennen de straaljagers die Saab verkoopt, of anders de lijstjes die de in Stockholm gevestigde denktank SIPRI over wapenexportlanden publiceert. Uit een vandaag verschenen SIPRI-rapport blijkt dat Zweden de elfde wapenexporteur van de wereld is.

Zelden leidt de wapenexport tot ophef in het land. Maar nu is een rel uitgebroken over een wel heel schimmige deal, met Saoedi-Arabië. De publieke radiozender SF onthulde eerder deze maand dat de Zweedse staat in het geheim betrokken is bij de bouw van een fabriek in Saoedi-Arabië voor antitankraketten.

Het onderzoeksinstituut van het Zweedse leger (FOI) heeft, tegen betaling van de Saoediërs, technische kennis geleverd. De know-how was afkomstig van Zweedse wapenfirma’s, die volgens de radiozender tussen de 170 en 225 miljoen euro aan Saoedisch geld zouden hebben verdiend. De Zweedse Inspectie voor Strategische Producten (ISP), die onafhankelijk toezicht moet houden op defensiedeals, zou het zogeheten project ‘Samum’ (woestijnwind) door de vingers hebben gezien.

Het FOI en minister van Defensie Tolgfors weigerden aanvankelijk op de zaak in te gaan. Maar toen een document opdook waarin staat dat premier Fredrik Reinfeldt de deal in 2008 zelf goedkeurde, moest deze wel reageren. Ja, inderdaad, zo’n akkoord met de Saoediërs is er, zei Reinfeldt. En pacta sunt servanda.

Van de sociaal-democratische oppositie heeft de conservatief Reinfeldt weinig te vrezen, want het was de vorige, sociaal-democratische regering die in 2005 de lucratieve defensiesamenwerking met Saoedi-Arabië begon. Maar binnen Reinfeldts centrum-rechtse coalitie gaan stemmen op om de deal te annuleren. De liberale vice-premier Jan Björklund vindt: „Zweden moet wapens kunnen exporteren naar democratieën, niet naar dictaturen”. Vorig jaar nog hielpen Saoedische troepen het bewind in Bahrein met het neerslaan van shi’itische protesten.

De ophef in Zweden gaat ook over de geheimzinnigheid van de eigen regering. Het land dat ooit de ombudsman voortbracht, houdt niet van een overheid die in het geheim zaken doet. De Groenen eisen een parlementaire enquête.

Maar vooralsnog krijgen ze weinig steun. Juist wapenexport is bij transparantie niet gebaat.