Samsom nam visie PVV-rapport over

De PvdA wil niet langer koste wat kost bezuinigen. Dit standpunt deelt ze met het onderzoeksbureau Lombard Street, dat de terugkeer van de gulden onderzocht, beschrijft Roel Janssen.

Het in Londen gevestigde financieel onderzoeksbureau Lombard Street Research heeft zijn rapport over Nederland en de euro geschreven in opdracht van de PVV, maar de PvdA is de eerste partij die de economische onderbouwing van dit rapport omarmt. Met het nieuwe standpunt dat Nederland niet tegen heug en meug het begrotingstekort in 2013 tot onder de 3 procent moet terugbrengen, heeft de PvdA de analyse van Lombard Street overgenomen.

Het bureau heeft twee rapporten uitgebracht voor de PVV. De samenvatting, die zo veel publiciteit trok, bevat de argumenten op grond waarvan Geert Wilders kon zeggen dat Nederland er goed aan doet de gulden opnieuw in te voeren. Het achterliggende rapport, dat alleen beschikbaar is op internet, analyseert de oorzaken van de crisis in de eurozone. Dit is een economisch verhaal. Lombard Street neemt hierin een radicaal ander standpunt in dan gangbaar is in het eurodebat. De crisis van de eurozone is volgens de Britse analisten geen begrotingsprobleem, maar een probleem van economische onevenwichtigheid.

De wortel van het kwaad ligt volgens Lombard Street niet in de onhoudbare overheidsschulden van Zuid-Europese landen, zoals de Brusselse – en Duits/Nederlandse – orthodoxie wil. De eurocrisis draait om de tekorten en overschotten op de betalingsbalans van de eurolanden.

Duitsland en Nederland hebben overschotten. Deze economieën sparen meer dan ze besteden. De Zuid-Europese landen hebben tekorten. Ze geven meer uit dan ze verdienen. De oplossing is volgens Lombard Street niet dat tekortlanden drastisch bezuinigen. Dit leidt tot diepere economische krimp. De oplossing is dat overschotlanden, Duitsland en Nederland dus, hun economieën stimuleren en meer geld uitgeven.

Dit standpunt strookt met een lange Britse traditie. Bij de totstandkoming van het naoorlogse internationale financiële stelsel, in 1944, deed de Britse econoom John Maynard Keynes een poging om de verantwoordelijkheid voor de internationale economische stabiliteit bij de overschotlanden te leggen (indertijd de Verenigde Staten) en de verplichtingen tot aanpassing van tekortlanden (toen het Verenigd Koninkrijk) te beperken. Het pleidooi van Keynes haalde het niet bij de oprichting van het Internationaal Monetair Fonds.

Later, toen de Verenigde Staten zelf een chronisch tekort op hun betalingsbalans kregen, hielden Amerikanen in internationale fora hetzelfde pleidooi. De Verenigde Staten moesten hun tekort niet terugdringen, maar overschotlanden – Japan, Duitsland, China – moesten hun vraag stimuleren.

Ditzelfde standpunt wordt aangehangen door columnist Martin Wolf van de Financial Times en de Amerikaanse econoom Paul Krugman. In Nederland klinkt het door in de opvattingen van hoogleraren Alfred Kleinknecht en Ewald Engelen.

En nu dus ook bij de PvdA van leider Diederik Samsom en financieel woordvoerder Ronald Plasterk.

De redenering van Lombard Street gaat als volgt. Duitsland en Nederland hebben de lonen gematigd, de koopkracht onderdrukt en hun concurrentievermogen versterkt. Hun economieën floreren door export. Er is sprake van onderbesteding. De binnenlandse vraag blijft achter. De spaaroverschotten in deze landen zijn groter dan de overheidstekorten. Anders gezegd: ze hebben een overschot op de betalingsbalans.

Dat geld moet ergens naartoe. Het stroomt naar de zuidelijke eurolanden. Daar is sprake van het spiegelbeeld – forse loonstijgingen, spaartekorten, overbesteding, verlies aan concurrentiekracht en handelstekorten. Binnen een muntunie waarin aanpassing van de wisselkoersen is uitgesloten, moet deze spagaat wel leiden tot ontwrichtingen – ziehier de crisis van de eurozone.

Als dit het probleem is, ligt de oplossing voor de hand. In overschotlanden moeten de lonen omhoog. De koopkracht moet worden gestimuleerd. De overheid moet niet bezuinigen, maar de bestedingen aanwakkeren.

Dit leidt tot een hogere economische groei. De overschotten op de betalingsbalans nemen af en – dit is weer dat spiegelbeeld – hierdoor lopen de tekorten van de andere landen in de muntunie vanzelf terug.

De PVV heeft deze visie van Lombard Street overgenomen, ook al ontgaan Wilders vermoedelijk de economische finesses van deze redenering. Het is op zichzelf al opmerkelijk dat de PVV een ouderwets links verhaal kiest – Nederland moet niet bezuinigen, maar besteden. Niet de ‘zondige’ Grieken en Portugezen, maar de zuinige Duitsers en Nederlanders hebben schuld aan de eurocrisis.

Nog opmerkelijker is dat de PvdA het gangbare Nederlandse standpunt dat de eurocrisis een kwestie van gebrek aan begrotingsdiscipline is, bij monde van Plasterk en Samsom heeft losgelaten en de omstreden economische visie van de Britse adviseurs van de PVV heeft overgenomen.

Dr. Roel Janssen is oud-redacteur van NRC Handelsblad en auteur van Wellink aan het woord.