Samsom laat de PvdA weer hunkeren

De PvdA ontving Diederik Samsom zaterdag met een ovationeel applaus. Job Cohen nam afscheid. „Toen ik begon schoten de peilingen omhoog en nu ik wegga, gaan ze weer omhoog.”

Nog voordat de voorzitter het PvdA-congres zaterdag kon vragen de keuze voor de nieuwe partijleider Diederik Samsom te bekrachtigen, sprong de zaal op om de nieuwe man een ovationeel applaus te geven. De leden hunkeren naar iemand die de grootste oppositiepartij weer een aansprekend gezicht kan geven. Wat zaterdag slechts een procedurele bevestiging had moeten zijn – vrijdag werd Samsom door 54 procent van de leden gekozen – kreeg zo het karakter van een huldiging.

Het deed denken aan het enthousiasme waarmee de vorige partijleider, Job Cohen, werd binnengehaald, amper twee jaar geleden. Zo betrekkelijk kan enthousiasme zijn.

Cohen refereerde er in zijn afscheidstoespraak direct aan. „Toen ik begon”, hield hij de PvdA-leden voor, „schoten de peilingen omhoog en nu ik wegga, jawel... gaan ze weer omhoog.” Even daarvoor zagen de PvdA-leden een filmpje van de oud-partijleider, luid klonk Don’t tell me that it’s over van Amy Macdonald door de zaal – alsof de PvdA zelf niet kon bevatten wat er de afgelopen weken is gebeurd.

Cohen eindige zoals hij begon: rustig. Hij is er de man niet naar om opgewonden of emotioneel te worden. Kalmpjes analyseerde hij de afgelopen twee jaar. In weinig woorden, met zinnen als: „Het is gegaan zoals het gegaan is.”

Hij vond dat Samsom zijn afscheid niet mooier had kunnen maken dan door het kabinet te verwijten onverstandig en onfatsoenlijk beleid te voeren. Alsof de meer bestuurlijke Cohen ineens het oppositiegeluid van zijn jonge opvolger aangereikt had gekregen, herhaalde hij die woorden nog maar eens: „Onfatsoenlijk beleid.” En toen was het voorbij.

Een paar minuten later stonden de honderden PvdA’ers alweer op voor de nieuwe leider, een ongedurige man. In veel het tegenovergestelde van zijn voorganger. Niks statig, rustig of bedaard. Nee, juist onrustig, met beide handen in de lucht of met het ene been voor het andere.

Samsom gaf zich vrijwel direct volledig bloot. Hij beloofde de PvdA’ers dat hij oppositie zal voeren met alles wat hij in zich heeft. Hij vertelde geëmotioneerd over de lastige keuzes die hij en zijn gezin hadden moeten maken. En hij liet alvast een flard van zijn politieke koers zien: onbarmhartige oppositie.

Waar Cohen tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen een half jaar geleden nog sprak over „zorgen over de samenleving” had Samsom het zaterdag over „ten strijde trekken tegen de plannen van dit kabinet”. En er waren meer verschillen: Cohen verweet het kabinet „van alles de prijs te weten, maar niet de waarde”, de begroting was een „product van een onverschillige boekhouder”. Samsom had het over de „schade” die Rutte en de zijnen aanrichten. Hij sprak over het „korte-termijn-hak-en-breekwerk in essentiële voorzieningen en in de koopkracht van lage en middeninkomens”. Samsom: „Deze cocktail van angst voor de toekomst, doorgeschoten ieder-voor-zich-denken en misplaatste rechtse rancune die het kabinet aan Nederland serveert, verdient niet minder dan het sterkst mogelijke weerwoord.”

De PvdA zal „offensiever” zijn dan onder Cohen, zei Samsom. Hij richtte zijn pijlen nadrukkelijk op premier Mark Rutte. Twee keer sprak Samsom hem direct aan. Niet met ‘premier Rutte’, zoals zijn voorganger zou hebben gedaan, maar gewoon met ‘Mark’. Hij ageerde tegen de Mark die mensen in de sociale werkvoorziening hun baan afpakt. „Ik zal je tegenhouden.” En hij ageerde tegen de Mark die de agent, de onderwijzer en de verpleger zou miskennen. „Dat zijn onze geluksmachines. Die zet je niet uit Mark, die versterk je.”

Amper een half jaar geleden zei Cohen dat de PvdA het kabinet zou steunen „bij plannen die mensen echt sterker maken”. Zaterdag stond diezelfde Cohen te klappen voor zijn opvolger die net had gezegd dat hij de plannen van het kabinet actief zou bestrijden totdat ze verdwijnen, „of het kabinet verdwijnt”. Zo snel kan het gaan.